اوراق اختیار فروش تبعی را بهتر بشناسیم
زمان مطالعه 8 دقیقه
انتشار ۷ آبان ۱۳۹۹
تعداد بازدید 15007
سطح مبتدی

اوراق اختیار فروش تبعی را بهتر بشناسیم!

اختیار فروش تبعی اوراقی است که به کمک آن می‌توانید سهام خود را بیمه کنید.اما فراموش نکنید که این اوراق مانند یک شمشیر دو لبه‌اند؛ خرید صحیح آن‌ها می‌‌تواند سرمایه‌ شما را بیمه کند و خرید اشتباه آن‌ها چیزی جز نابودی سرمایه‌ را در پی ندارد.

همانطور که می‌دانید بازارهای سرمایه گذاری مانند بورس دائما در حال نوسان هستند و هر سرمایه‌گذاری تمایل دارد با حداقل کردن ریسک، بازدهی مناسبی را به دست آورد. با خرید اوراق اختیار فروش تبعی می‌توانید خود را در برابر کاهش قیمت‌ها بیمه کنید و مانع ایجاد ضرر و زیان سنگین شوید.

نکاتی مهم که پیش از خرید اوراق اختیار فروش تبعی باید بدانید

۱ – در صورتی که سهم اصلی (پایه) اوراق تبعی را ندارید، این اوراق را خریداری نکنید.
۲ – بیشتر از تعداد سهم پایه، اوراق تبعی آن سهم را نخرید.
۳ – دقت کنید که این اوراق قابل فروش نیستند.
۴ – فقط در تاریخ سررسید قابلیت تسویه دارند.
۵ – اوراق تبعی به هر قیمتی ارزش خرید ندارند، با توجه به بازده مورد انتظار خود آن‌ها را خریداری کنید.

اختیار فروش تبعی چیست؟

قراردادی است که براساس آن، خریدار قرارداد، حق (نه الزام و تعهد) دارد که مقدار معینی از دارایی مندرج در قرارداد را با قیمت معین و در زمانی مشخص بفروشد. شاید این تعریف کمی مبهم به نظر برسد. بدین منظور در ادامه به روشنی مفهوم آن را بیان می‌کنیم.

وقتی می‌گوییم فردی اختیار فروش دارد، به این معنی است که این فرد می‌تواند (اجباری نیست) دارایی که در قرارداد ذکر شده است را با قیمتی مشخص (که به آن قیمت اعمال یا Strike Price گویند) و در زمانی مشخص (زمان سررسید) بفروشد. در صورتی که دارنده اختیار فروش بخواهد از حق خود استفاده کند، فروشنده اختیار فروش ملزم به ایفای تعهدات خود خواهد بود.

هدف از انتشار این اوراق

هدف از انتشار این اوراق، کاهش ریسک سرمایه‌گذاری در بازار بورس و اطمینان‌بخشی به سهامداران در خصوص ارزندگی سهم و حفظ منافع آن‌ها است. بنابراین سهامداران می‌توانند با خرید اوراق اختیار فروش تبعی، سهم خود را در برابر کاهش قیمت بیمه کنند.

مثالی از کاربرد این قرارداد

موضوع را با یک مثال شفاف‌تر می‌کنیم. فرض کنید شما ۱۰۰۰ سهم از نمادی را به قیمت فعلی ۲۰۰۰۰ ریال خریده‌اید و قصد بیمه کردن آن را دارید. به این منظور «اختیار فروش تبعی» این سهم را می‌خرید. طبق این اوراق، سهام شما به قیمت تعیین‌شده در قرارداد (مثلا ۲۲۰۰۰ ریال یا به عبارتی ۱۰ درصد بالاتر از قیمت فعلی) خریداری می‌شود. حال ۲ سناریو ممکن است رخ دهد:

۱- قیمت سهم در زمان سررسید کمتر از ۲۲۰۰۰ ریال شود. در این‌صورت شما می‌توانید سهام خود را با همان قیمت ۲۲۰۰۰ ریال به شرکت بفروشید و برخلاف سایر سهامداران این سهم که متحمل ضرر شده‌اند، سود تضمین‌شده ۱۰ درصدی را کسب کنید.

۲- قیمت سهم در زمان سررسید بیشتر از ۲۲۰۰۰ ریال شود. در این‌صورت منطقی نیست که از اختیار فروش خود استفاده کنید؛ زیرا می‌توانید همین سهم را در بازار با قیمتی بالاتر به فروش برسانید. در این حالت تنها هزینه‌ای بابت بیمه کردن سهام خود پرداخت کرده‌اید.

یک نمونه اوراق اختیار فروش تبعی

نماد اوراق اختیار‌ فروش تبعی معمولاً با استفاده از فرمول «حرف “ه”+ بخشی از نماد سهم پایه + تاریخ سررسید» ساخته می‌شود. مثلا “هصادر۹۱۲”، نماد اوراق اختیار فروش تبعی سهام بانک صادرات ایران (وبصادر) است که سررسید آن اسفند سال ۹۹ است.

در این مثال، به «وبصادر» اصطلاحاً سهم پایه گفته می‌شود.

فرم اطلاعیه عرضه اوراق اختیار‌ فروش تبعی

فرم اطلاعیه عرضه اوراق اختیار فروش تبعی حداقل یک روز کاري قبل از عرضه، توسط سازمان بورس منتشر می‌شود و شامل اطلاعات زیر است:
۱- سهم پایه: سهمی که “اوراق اختیار‌ فروش تبعی” مبتنی بر آن است.
۲- نام عرضه کننده و کارگزار عرضه کننده:
شخصی است که پس از اخذ مجوز، با شرایط معین، به عرضه اوراق اختیار‌ فروش تبعی اقدام می‌کند
۳- قیمت و تاریخ اعمال:
قیمتی است که عرضه کننده تعهد می کند سهام پایه “اوراق اختیار‌ فروش تبعی” را بر اساس شرایط این دستورالعمل در تاریخ اعمال با آن قیمت تسویه نماید.
۴- دوره معاملاتی:
فاصله بین اولین روز معاملاتی و آخرین روز معاملاتی “اوراق اختیار‌ فروش تبعی” است که در اطلاعیه عرضه اعلام می شود
۵-
سررسید : آخرین روز دوره معاملاتی است که پس از پایان جلسه معاملاتی آن روز، اوراق اختیار‌ فروش تبعی قابلیت اعمال دارد

نمونه اطلاعیه عرضه اوراق اختیار فروش تبعی

خرید اختیار‌ فروش تبعی به شرط داشتن سهم پایه آن!

مجموع تعداد اوراق اختیار فروش تبعی تحت مالکیت شما باید کمتر یا مساوی تعداد کل دارایی پایه آن اوراق که در پرتفوی خود دارید باشد. متاسفانه برخی افراد به دلیل ندانستن این نکته مهم و بدون آنکه سهام پایه اوراق اختیار فروش تبعی را داشته باشند، اقدام به خرید این اوراق می‌کنند. 

خرید اختیار فروش تبعی به شرط داشتن سهم پایه آن!

در صورتی که در انتهای روز معاملاتی خرید اوراق اختیار فروش تبعی، دارایی پایه را تحت مالکیت نداشته باشید یا بیش از تعداد دارایی پایه خرید کرده باشید، اوراق اختیار فروش تبعی مازاد فاقد اعتبار بوده و وجه پرداختی جهت خرید آن‌ها، پس از کسر کارمزد به شما بازگردانده خواهد شد.

امکان فروش اوراق اختیار فروش تبعی بعد از خرید آن وجود ندارد. در واقع این اوراق، معاملات ثانویه ندارند.

به عنوان مثال، اگر از بانک صادرات ایران ۵ هزار سهم دارید، می‌توانید حداکثر به همین تعداد اوراق اختیار فروش تبعی آن را به منظور بیمه کردن سهام خود خریداری کنید. اگر به اشتباه ۶ هزار ورقه اختیار‌ فروش تبعی از این نماد را بخرید، وجهی که بابت تعداد مازاد (هزار ورقه) پرداخت کرده‌اید، پس از کسر کارمزد به شما بازگردانده خواهد شد.

اعمال اوراق اختیار فروش تبعی

در صورتی که در زمان سررسید قصد اعمال اختیار خود را دارید، می‌بایست حداکثر تا ساعت ۱۲ همان روز درخواست اعمال خود را از طریق پنل مشتری در سایت اصلی کارگزاری خود اعلام کنید. توجه داشته باشید درخواست اعمال، پس از ارسال آن توسط کارگزار به سپرده‌گذاری مرکزی، قابل اصلاح یا لغو نیست.

پس از ارسال درخواست اعمال طی مهلت مقرر، مطابق با اطلاعیه عرضه این اوراق یکی از اقدامات زیر انجام خواهد شد:

  • انتقال سهم به قیمت اعمال، از دارنده اوراق به عرضه کننده اوراق
  • پرداخت مابه‌التفاوت قیمت اعمال و قیمت پایانی سهم پایه به دارنده اوراق اختیار فروش تبعی به صورت نقدی

برای آشنایی بیشتر با فرآیند فعالسازی و اعمال اوراق تبعی کلیک کنید

به تاریخ اعمال این اوراق توجه کنید؛ زیرا اوراق اختیار فروش تبعی بعد از این تاریخ ارزشی ندارند.

کارمزدهای مربوط به اوراق اختیار فروش تبعی‌ به این ترتیب است:
کارمزد خرید اوراق اختیار فروش تبعی 0.103 درصد
کارمزد اعمال و تسویه فیزیکی ۰.۵۵ درصد (۰.۰۵ کارمزد اعمال و ۰.۵ مالیات)
کارمزد اعمال و تسویه نقدی ۰.۰۵ درصد ( کارمزد اعمال)

اوراق تبعی را با هر قیمتی نخرید !!

ابتدا بهتر است با نحوه محاسبه بازده آشنا شوید.

محاسبه بازده اوراق اختیار فروش تبعی

به طور مثال اوراق تبعی هصادر ۹۱۲ که اطلاعیه عرضه اوراق آن در بالا موجود است را بررسی می کنیم :

فرض کنید در روز ۲۳ شهریور سال ۱۳۹۹ قصد خرید ۲۰۰۰ سهم از اوراق تبعی هصادر ۹۱۲ را داریم. دقت داشته باشید که ما در این صورت لازم است حداقل به تعداد ۲۰۰۰ سهم از سهام پایه (یعنی سهم بانک صادرت با نماد وبصادر) را در پرتفوی خود داشته باشیم یا در همان روز ۲۳ شهریور به همین تعداد وبصادر خرید کنیم که ما حالت دوم را در نظر میگیریم :

  • تعداد اوراق تبعی خریداری‌شده: ۲۰۰۰
  • قیمت اعمال اوراق تبعی در زمان سررسید: ۳۷۵۰ ریال
  • قیمت خرید نماد وبصادر: ۳۶۲۰ ریال
  • قیمت خرید نماد هصادر ۹۱۲: ۲۷۰ ریال

بنابراین با توجه به فرمول فوق می‌توان بازدهی حاصل از این معامله را محاسبه کرد:

همان‌طور که مشاهده کردید در این مثال خرید اوراق تبعی نه تنها با سود همراه نبود، بلکه ضرر ۴.۱۲ درصدی عاید خریدار اوراق می‌کند!!

اوراق تبعی را با چه قیمتی بخریم ؟

برای به دست آوردن قیمت خرید اوراق اختیار فروش تبعی می‌توان در فرمول بالا بازده مورد انتظار خود را قرار داد تا قیمت مدنظر به دست آید. در این مثال با توجه به سرسید ۶ ماهه هصادر ۹۱۲ اگر نرخ بازده مورد انتظار سالیانه خود را ۱۶ درصد درنظر بگیریم وفرض کنیم که نماد وبصادر را در روز ۲۳ شهریور به قیمت ۳۴۳۰ ریال خرید کرده باشیم، داریم :

پس برای خرید ۲۰۰۰ سهم اوراق اختیار فروش تبعی هصادر ۹۱۲ با فرض بازده مورد انتظار سالیانه ۱۶ درصد با احتساب کارمزد خرید با تقریب بسیار نزدیک، هر سهم اورق تبعی را باید ۲۹ ریال بخریم.

توجه داشته باشید در محاسبات بالا، هزینه خرید سهام پایه (۶۸۸۵۴۶۴ ریال) با در نظر گرفتن کارمزد معامله بدست آمده است.

لیست نمادهای اوراق اختیار فروش تبعی موجود در بازار سرمایه در حال حاضر (دهه اول اردیبهشت ۱۴۰۰) به شرح زیر است:

لیست نمادهای اوراق اختیار فروش تبعی

قبل از خرید هر یک از نمادهای اوراق اختیار فروش تبعی، طبق قانون حتما باید توافق‌نامه مربوط به آن نماد را که به شما نمایش داده می‌شود، بپذیرید. در صورت عدم پذیرش توافق‌نامه، نمی‌توانید سفارش خرید ثبت کنید. 

سوالات متداول

در هر زمانی امکان فروش اوراق اختیار فروش تبعی وجود دارد؟

خیر. این اوراق تنها در یک مرحله در زمان عرضه توسط ناشر مورد معامله قرار می‌گیرد.

تا چه تعدادی مجاز به خریداری اوراق اختیار فروش تبعی می‌باشیم؟

خریدار نمی‌تواند بیش از تعداد سهام پایه‌ای که در اختیار دارد اوراق اختیار فروش تبعی خریداری نماید.

در صورت خرید اوراق فروش تبعی بیش از تعداد مالکیت سهام پایه، چه اتفاقی رخ خواهد داد؟

در صورتی که تعداد اوراق اختیار فروش تبعی تحت مالکیت سهامدار از تعداد سهم پایه تحت مالکیت وی بیشتر خریداری شود،اوراق اختیار فروش‌ تبعی مازاد، باطل می شود.

آیا مبلغ پرداختی بابت خرید مازاد اوراق اختیارفروش تبعی به حساب کارگزاری برگشت می خورد؟

خیر. عرضه کننده تعهدی در قبال خرید مازاد ندارد و مبلغ پرداختی بابت خرید اوراق تبعی قابل برگشت نمی‌باشد.

Amir dejman کارشناس بازار سرمایه
guest
14 دیدگاه
قدیمی ترین
جدیدترین پر بحث ترین
Inline Feedbacks
View all comments
عزت دلیری

سلام بنده ندانسته 500سهم اوراق تبعی برکت راخریداری کردم تارخ سررسیدش اسفندماه می باشد .کی اختارفروشش رادارم

کارگزاری مفید

با سلام
امکان فروش اوراق اختیار فروش تبعی بعد از خرید آن وجود ندارد و در واقع این اوراق، معاملات ثانویه ندارند. فقط در تاریخ سررسید قابلیت اعمال و تسویه دارند.
جهت کسب اطلاعات بیشتر به مقاله “نحوه اعمال اوراق اختیار فروش تبعی چگونه است؟” مراجعه نمایید.

اله یارهادی

آیا میشیدبعدازگذشت مدتی ازخریداوراق فروش تبعی،سهم پایه راخرید؟مثلااوراق تبعی رامهرماه خریدوسهم پایه رایکماه بعد یعنی آبان ماه خرید؟

کارگزاری مفید

با سلام
می‌توانید سهم پایه و اوراق تبعی آن را هم‌زمان در یک روز و حداکثر به تعداد سهام، خرید کنید. در غیر این صورت وجهی که بابت خریداری اوراق می‌پردازید از بین خواهد رفت زیرا این اوراق به عنوان بیمه‌ی سهم شما خواهد بود و درصورتی که سهم پایه را نداشته باشید بیمه‌ای هم نمی‌توانید داشته باشید.
جهت کسب اطلاعات بیشتر می‌توانید به مقاله نکاتی مهم در خصوص اوراق اختیار فروش تبعی مراجعه نمایید.

مهدی

سلام
نوشته خوبی بود
اما یه نکته از قلم افتاده
شما فکر کن امروز سررسید اوراقه چطوری باید اعمال بشه؟
زنگ بزنیم کارگزاری ؟
جایی تو سامانه بنویسیمش؟
چیکارش کنیم؟

کارگزاری مفید

با سلام
اوراق اختیار فروش تبعی امکان فروش و معامله ثانویه ندارند.
برای اعمال این اوراق‌ خود کافی‌است تا در زمان سر‌رسید اوراق به پنل کاربری کارگزاری مفید خود مراجعه و درخواست خود را تا قبل از ساعت 12 ظهر روز کاری سررسید ثبت کنید. در غیر این صورت اوراق اختیار فروش تبعی شما از بین خواهد رفت.
جهت کسب اطلاعات بیشتر می‌توانید مقاله نحوه اعمال اوراق اختیار فروش تبعی چگونه است؟ را مطالعه نمایید.

نرگس

سلام
عالی بود من که همیشه دنبال این مطالب بودم یادبگیریم خیلی خوب توضیح داده ممنون وسپاسگزارم

کارگزاری مفید

با سلام
رضایت شما باعث دلگرمی ماست. با تشکر

ناشناس

ممنون خیلی خوب بود

کارگزاری مفید

با سلام
از لطف شما کمال تشکر را داریم.

علی تاری

سلام
1) آیا میتوان گفت هرچه قیمت سهام در روز سررسید فاصله بیشتری(چه بیشتر چه کمتر) از قیمت اعمال داشته باشد سود بیشتری برای خریدار اختیار فروش تبعی(سهامدار خرد) به همراه دارد؟

کارگزاری مفید

با سلام
اختیار فروش تبعی قراردادی است که براساس آن، خریدار قرارداد، حق (نه الزام و تعهد) دارد که مقدار معینی از دارایی مندرج در قرارداد را با قیمت معین و در زمانی مشخص بفروشد.
به عنوان مثال فرض کنید شما ۱۰۰۰ سهم از نمادی را به قیمت فعلی ۲۰۰۰۰ ریال خریده‌اید و قصد بیمه کردن آن را دارید. به این منظور «اختیار فروش تبعی» این سهم را می‌خرید. طبق این اوراق، سهام شما به قیمت تعیین‌شده در قرارداد (مثلا ۲۲۰۰۰ ریال) خریداری می‌شود. حال ۲ اتفاق ممکن است رخ دهد:
۱- قیمت سهم در زمان سررسید کمتر از ۲۲۰۰۰ ریال شود. در این‌صورت شما می‌توانید سهام خود را با همان قیمت ۲۲۰۰۰ ریال به شرکت بفروشید و برخلاف سایر سهامداران این سهم که متحمل ضرر شده‌اند، سود تضمین‌شده ۱۰ درصدی را کسب کنید.
۲- قیمت سهم در زمان سررسید بیشتر از ۲۲۰۰۰ ریال شود. در این‌صورت منطقی نیست که از اختیار فروش خود استفاده کنید؛ زیرا می‌توانید همین سهم را در بازار با قیمتی بالاتر به فروش برسانید. در این حالت تنها هزینه‌ای بابت بیمه کردن سهام خود پرداخت کرده‌اید.
جهت کسب اطلاعات بیشتر می‌توانید مقاله‌های “نکاتی مهم در خصوص اوراق اختیار فروش تبعی، نحوه اعمال اوراق اختیار فروش تبعی چگونه است؟” را مطالعه نمایید.

سید محمد حسن صالحی

سلام در پنل کارگزاری هیچ گزینه یا مکانی برای ثبت درخواست اعمال اوراق تبعی پیدا نکردم .
آیا امکانش هست درخواست اعمال رو از طریق تماس تلفنی ثبت کنیم؟؟

با سلام
مشتریان کارگزاری مفید برای اعمال اوراق‌ اختیار فروش تبعی‌ خود می‌توانند، در زمان سر‌رسید اوراق به پنل کاربری کارگزاری مفید خود مراجعه و از نوار ابزار سمت راست گزینه “اوراق اختیار فروش تبعی” را انتخاب، سپس در صفحه جدید درخواست خود را تا قبل از ساعت 12 ظهر روز کاری سررسید ثبت نمایند.
همچنین می‌توانند جهت ثبت درخواست تسویه اوراق تبعی، با مراجعه به سامانه‌ی معاملاتی آنلاین پلاس کارگزاری مفید از بخش منو، قسمت معاملات، صفحه تسویه اوراق تبعی را انتخاب نمایند.
در صفحه باز شده نماد‌هایی که روز تسویه آن‌ها فرارسیده باشد نمایش داده خواهند شد و در صورتی‌که سهامدار اوراق تبعی را به همراه نماد پایه آن با توجه به الزامات و قوانین موجود دارا باشد، می‌تواند درخواست تسویه خود را ثبت نماید.
در صورتی‌که اوراق تبعی را از طریق کارگزاری مفید خریداری نموده‌اید اما در پنل مشتری برای شما قابل رویت نیست، لطفا جهت بررسی دقیق‌تر، از طریق شماره تماس 0218700 با مرکز تماس کارگزاری مفید همه روزه و ۲۴ ساعت شبانه روز و همچنین آدرس ایمیل 8700@emofid.com و چت آنلاین کارگزاری مفید در سامانه‌های معاملاتی، شنبه تا پنجشنبه از ساعت ۶:۳۰ الی ۰۰:۳۰ با کارشناسان در ارتباط باشید.