تسویه معاملات به چه صورت است؟
زمان مطالعه 3 دقیقه
انتشار ۱۸ شهریور ۱۳۹۹
تعداد بازدید 1267
سطح مبتدی

تسویه معاملات چگونه انجام می‌شود؟

تسویه معاملات در بازار سرمایه به بیان ساده به فرآیندی گفته می‌شود که طی آن پولی که خریدار برای خرید می‌پردازد، به دست فروشنده می‌رسد و مالکیت اوراق بهادار از فروشنده به خریدار منتقل می‌شود. تسویه معاملات از لحاظ مدت‌زمانی که این فرآیند به طول می‌انجامد، حائز اهمیت است که در ادامه بیشتر در این رابطه توضیح خواهیم داد.

فرآیند دقیق تسویه معاملات

هر فردی برای خرید و فروش اوراق بهادار در بازار سرمایه باید از طریق یکی از کارگزاری‌های بورس اقدام نماید.

اگر شخصی بخواهد سفارشی برای خرید اوراق بهادار ثبت کند، ابتدا باید وجه مورد نظر را به حساب کارگزاری خود واریز نماید. بعد از واریز وجه، کارگزاری اقدام به شارژ حساب متقاضی کرده و امکان ثبت سفارش خرید متناسب با وجه واریزی برای او ایجاد می‌شود.

بلافاصله بعد از انجام معامله، وجه مورد نظر از حساب خریدار کسر شده و مالکیت اوراق بهادار موضوع معامله به او منتقل می‌شود و از آن لحظه به بعد در هر زمانی که بخواهد می‌تواند آن را به فروش برساند؛ اما برای فروشنده چه اتفاقی می‌افتد؟ آیا او می‌تواند بلافاصله بعد از انجام معامله، وجه را از کارگزاری خود دریافت نماید؟ یا آیا می‌تواند با آن وجه، خریدی انجام دهد؟

با انجام معامله، قدرت خرید فروشنده نزد کارگزاری خود متناسب با ارزش آن معامله افزایش می‌یابد ولی برای استفاده از آن ممکن است با محدودیت‌هایی همچون برداشت وجه روبرو شود. 

عملاً بعد از انجام معامله، وجهی که کارگزار خریدار از حساب مشتری خود کسر کرده را در اختیار شرکت سپرده‌گذاری مرکزی اوراق بهادار و تسویه وجوه قرار می‌دهد.

اداره تسویه وجوه نیز متناسب با زمان‌بندی از قبل تعریف شده، وجه را در اختیار کارگزار شخص فروشنده قرار می‌دهد.

مطابق با تعریف شرکت سپرده‌گذاری مرکزی: «تسویه و پایاپای،‌ فرآیندی است که طی آن حقوق و تعهدات طرفین معامله در یک جلسه معامله محاسبه می‌شود و وجوه حاصل از معامله، تسویه و اسناد مربوطه مبادله می‌شود».

فعالیت‌های مرتبط با تسویه و پایاپای انواع معاملات در بورس اوراق بهادار تهران و فرابورس ایران در شرکت سپرده‌گذاری مرکزی صورت می‌پذیرد.

زمان تسویه وجوه معاملات

زمان تسویه وجوه معاملات متناسب با نوع ورقه بهادار تعیین شده است که به شرح زیر می‌باشد:

زمان تسویه وجوه معاملات

نکات

  • بر اساس دسته‌بندی‌ انجام‌شده، از لحاظ تاریخ تسویه از هر دسته‌ای که فروش داشته باشید، بلافاصله می‌توانید با وجه حاصل از آن، از همان دسته خرید کنید.

به عنوان مثال، اگر حق تقدم خرید سهام (T+2) بفروشید، می‌توانید با پول حاصل از آن اوراق تسهیلات مسکن (T+2) خرید کنید یا اگر اوراق مشارکت (T+1) بفروشید، می‌توانید واحدهای صندوق سرمایه گذاری در اوراق با درآمد ثابت (T+1) را خریداری کنید.

  • با وجه حاصل از فروش دسته T+2 نمی‌توانید در همان روز از دسته T+1 خرید کنید ولی برعکس آن امکان‌پذیر است.

به‌عنوان مثال، اگر سهام (T+2) بفروشید، نمی‌توانید در همان روز سکه تمام بهار تحویلی یک‌روزه‌ (T+1) خرید کنید و از روز کاری بعد می‌توانید این کار را انجام دهید؛ اما اگر اوراق مشارکت (T+1) بفروشید، می‌توانید سهام (T+2) را همان روز خریداری کنید.

  • وجه حاصل از معامله را نمی‌توان قبل از تسویه آن دریافت کرد.

به عنوان مثال، اگر سهام (T+2) بفروشید، تاریخ تقاضای وجه خود را باید حداقل دو روز کاری بعد انتخاب کنید اما اگر گواهی سپرده کالایی (T+1) بفروشید، می‌توانید وجه آن را روز کاری بعد تسویه و مبلغ دریافت نمایید، به‌شرط اینکه با توجه به قوانین کارگزاری زمان ثبت درخواست تقاضای وجه برای روز کاری بعد به اتمام نرسیده باشد.

Reza Aliasgari کارشناس بازار سرمایه
guest
0 دیدگاه
Inline Feedbacks
View all comments