آشنایی با صندوق سرمایه گذاری مشترک

ورود به بازارهای مالی برای بسیاری از افراد با دغدغه‌هایی مانند کمبود دانش تخصصی، محدودیت زمان و نگرانی از ریسک همراه است؛ صندوق‌های سرمایه‌گذاری مشترک با تجمیع سرمایه افراد و مدیریت آن توسط تیمی حرفه‌ای، راهکاری مناسب برای سرمایه‌گذاری غیرمستقیم فراهم می‌کنند. این صندوق‌ها با تشکیل سبدی متنوع از دارایی‌ها، به سرمایه‌گذاران کمک می‌کنند ضمن بهره‌مندی از فرصت‌های بازار، ریسک سرمایه‌گذاری خود را بهتر مدیریت کنند. در این مطلب به بررسی مفهوم صندوق سرمایه‌گذاری مشترک می‌پردازیم. 

صندوق سرمایه‌گذاری مشترک (Mutual Fund) یکی از ابزارهای سرمایه‌گذاری غیرمستقیم است که سرمایه افراد مختلف را تجمیع کرده و آن را در سبدی متنوع از دارایی‌های مالی مانند سهام، اوراق با درآمد ثابت و سایر اوراق بهادار سرمایه‌گذاری می‌کند. سرمایه‌گذاران با خرید واحدهای صندوق، به‌صورت غیرمستقیم مالک بخشی از دارایی‌های آن می‌شوند و مدیریت سرمایه خود را به مدیران حرفه‌ای صندوق می‌سپارند.

عملکرد این صندوق‌ها به ارزش دارایی‌های موجود در پرتفوی آن‌ها وابسته است؛ بنابراین با افزایش یا کاهش ارزش دارایی‌ها، ارزش واحدهای صندوق نیز تغییر می‌کند. همچنین قیمت هر واحد صندوق بر اساس خالص ارزش دارایی‌ها (NAV) و معمولاً در پایان هر روز معاملاتی محاسبه می‌شود.

صندوق‌های سرمایه‌گذاری مشترک به دلیل بهره‌مندی از مدیریت تخصصی، تنوع‌بخشی به سرمایه‌گذاری و کاهش ریسک، از محبوب‌ترین ابزارهای سرمایه‌گذاری در بازارهای مالی جهان محسوب می‌شوند. سرمایه‌گذاران نیز می‌توانند از طریق افزایش ارزش واحدهای صندوق یا دریافت سودهای تقسیمی، از سرمایه‌گذاری خود بازده کسب کنند.

سرمایه گذاری غیر مستقیم از طریق صندوق سرمایه گذاری مشترک

صندوق‌های مذکور با ایفای نقش واسطه مالی، سرمایه‌گذاری افراد غیرحرفه‌ای را از حالت مستقیم به غیرمستقیم تبدیل می‌کنند. از این رهگذر، مزایای متعددی را هم برای بازار سرمایه و هم برای سرمایه‌گذار فراهم می‌کنند. صندوق‌های مذکور از یک‌سو راهکار مناسبی برای رشد کمی، کیفی و توسعه پایدار بازار سرمایه، تشویق سرمایه‌گذاری غیرمستقیم و ورود افراد غیرحرفه‌ای به بازار هستند. از سوی دیگر این امکان را پدید می‌آورند که از طریق تشکیل سبد متنوعی از دارایی‌ها که هرکدام دارای ویژگی‌های خاص خود هستند، ضمن کسب بازدهی مناسب، ریسک سرمایه‌گذاران را نیز کاهش دهند. 

همان‌طور که اشاره شد، صندوق سرمایه گذاری مشترک، سرمایه افراد مختلف را جمع‌آوری می‌کند. سپس با تجمیع این سرمایه‌ها، قدرت این را پیدا می‌کند که از مزایای یک سرمایه‌گذاری در مقیاس بزرگ بهره ببرد. در واقع هر صندوق، از طرف سرمایه‌گذاران این سرمایه را در انواع اوراق بهادار مثل سهام و اوراق با درآمد ثابت سرمایه‌گذاری می‌کند. این مجموعه اوراق بهادار به‌اصطلاح پُرتفوی (portfolio) نامیده می‌شود.

سرمایه‌گذران، واحدهای صندوق سرمایه‌گذاری را می‌خرند که هر واحد نشانه سهم سرمایه‌گذار از مالکیت دارایی‌ها و درآمدهای صندوق است. شما با خرید واحدهای صندوق، پول خود را در نهاد مالی سرمایه‌گذاری می‌کنید که با استفاده از یک تیم مدیریت حرفه‌ای، سعی می‌کند تا با تشکیل پرتفویی از سهام و انواع اوراق بهادار، سود مناسبی کسب کند.

چارچوب فعالیت صندوق ها

در مجموع صندوق های سرمایه گذاری مشترک با توجه به امکانات و توانایی‌هایی که در اختیار دارند، تلاش می‌کنند که سرمایه‌گذاری در بازار را جذاب‌تر و فرصت‌ها و انتخاب‌های بیشتری را با ریسک کمتر و بازدهی بالاتر برای سرمایه‌گذاران فراهم کنند. اختیارات این صندوق‌ها در چارچوب اساسنامه و امیدنامه مصوب آن‌ها قرار دارد. مدیران سرمایه‌گذاری صرفا موظف هستند با توجه به اختیارات تعیین شده مدیریت دارایی سرمایه‌گذاران را انجام دهند. وجود اساسنامه و امیدنامه باعث قانونمندی نحوه مدیریت صندوق‌ها و اطمینان بیشتر سرمایه‌گذاران به مدیریت اصولی دارایی‌های آنان خواهد شد.

ضروری است سرمایه‌گذاران پیش از سرمایه‌گذاری در هر صندوق به دقت اساسنامه و امیدنامه صندوق مربوطه را مطالعه کنند. این موضوع موجب می‌شود تا با قواعد و مقررات تعیین‌شده آشنا شوند و در عین حال اطلاعاتی در ارتباط با نحوه سرمایه‌گذاری دارایی‌های صندوق کسب کنند. مهم‌ترین اطلاعات ارائه شده شامل تعیین حدود اختیارات مدیران برای انتخاب نوع دارایی‌ها و حداقل یا حداکثر قانونی تعیین‌شده برای هر دسته از دارایی‌ها است که در بخش اهداف سرمایه‌گذاری هر صندوق ذکر شده است. اطلاع از هزینه‌های قانونی لحاظ‌شده برای هر صندوق، اطلاعات مهم دیگری است که می‌توان در قالب جداول درج‌شده در این مستندات از آن آگاهی یافت.

ارکان صندوق سرمایه‌گذاری مشترک

صندوق‌های سرمایه‌گذاری مشترک برای فعالیت شفاف و قانونمند، از ارکان اجرایی و نظارتی مشخصی برخوردارند که وظایف و اختیارات هر یک در اساسنامه صندوق تعیین شده است. 

مجمع صندوق: مجمع صندوق بالاترین رکن تصمیم‌گیری صندوق است و با حضور دارندگان حداقل نصف به‌علاوه یک واحد سرمایه‌گذاری ممتاز دارای حق رای تشکیل می‌شود. انتخاب مدیر، متولی، ضامن و حسابرس و معرفی آن‌ها به سازمان بورس و اوراق بهادار برای تایید، از مهم‌ترین وظایف مجمع است.

مدیر صندوق: مدیر، رکن اجرایی صندوق محسوب می‌شود و مسئول مدیریت دارایی‌ها، اجرای سیاست‌های سرمایه‌گذاری، تهیه گزارش‌های دوره‌ای و افشای اطلاعات مطابق اساسنامه و مقررات سازمان بورس است.

متولی صندوق: متولی، رکن نظارتی صندوق است که بر عملکرد مدیر و رعایت مقررات نظارت می‌کند. اطلاعات مربوط به متولی و سایر ارکان صندوق در امیدنامه و وب‌سایت صندوق منتشر می‌شود.

ضامن صندوق: ضامن با تایید سازمان بورس و انتخاب مجمع، مسئول تامین نقدینگی صندوق در شرایط خاص است؛ به‌گونه‌ای که در صورت کمبود وجه نقد برای پرداخت مطالبات یا ابطال واحدهای سرمایه‌گذاری، تعهدات صندوق را مطابق مقررات ایفا کند.

حسابرس: حسابرس از میان موسسات حسابرسی معتمد سازمان بورس انتخاب می‌شود و وظیفه بررسی صورت‌های مالی و نظارت بر عملکرد مالی صندوق را بر عهده دارد.

کارگزاران صندوق: مدیر صندوق برای انجام معاملات اوراق بهادار از خدمات کارگزاران دارای مجوز سازمان بورس استفاده می‌کند. این کارگزاران علاوه بر انجام معاملات، وظایف تعیین‌شده در اساسنامه صندوق را نیز اجرا می‌کنند.

محبوبیت صندوق سرمایه گذاری مشترک

بد نیست بدانید طی دو دهه گذشته صندوق‌های سرمایه‌گذاری مشترك از محبوبیت زیادی در بین سرمایه‌گذاران در جهان برخوردار شده‌اند. در حال حاضر بیش از ۸۰ میلیون نفر در آمریکا در این صندوق‌های سرمایه‌گذاری کرده‌اند. بسیاری از مردم، سرمایه‌گذاری در بورس را به معنای سرمایه‌گذاری در صندوق های سرمایه گذاری مشترک می‌دانند. در همین راستا در سراسر جهان صندوق‌های سرمایه‌گذاری به شکل‌ها و روش‌های مختلف و به‌عنوان ابزاری مفید و کارآمد برای سرمایه‌گذاری در اوراق بهادار شکل‌گرفته‌اند. ایران نیز از این قاعده مستثنی نیست. در حال حاضر صندوق‌های متعدد و متنوعی در بازار سرمایه‌ی ایران در حال فعالیت هستند که با کمی بررسی می‌توانید بهترین صندوق را از میان ‌آن‌ها انتخاب کنید.

انواع صندوق های سرمایه گذاری مشترک

صندوق‌های سرمایه‌گذاری مشترک بر اساس نوع دارایی، استراتژی سرمایه‌گذاری و سطح ریسک به انواع مختلفی تقسیم می‌شوند تا پاسخگوی نیازها و اهداف سرمایه‌گذاران باشند. مهم‌ترین انواع این صندوق‌ها عبارت‌اند از:

• صندوق‌های سهامی: بخش عمده دارایی این صندوق‌ها در سهام شرکت‌ها سرمایه‌گذاری می‌شود؛ ازاین‌رو، پتانسیل بازدهی بالاتری دارند، اما ریسک آن‌ها نیز بیشتر است.
• صندوق‌های درآمد ثابت: این صندوق‌ها عمدتاً در اوراق با درآمد ثابت و ابزارهای بدهی سرمایه‌گذاری می‌کنند و برای افرادی مناسب هستند که به دنبال درآمدی پایدار و ریسک کمتر هستند.
• صندوق‌های مختلط (متعادل): ترکیبی از سهام و اوراق با درآمد ثابت را در سبد دارایی خود دارند و تلاش می‌کنند میان ریسک و بازده تعادل برقرار کنند.
• صندوق‌های شاخصی: عملکرد این صندوق‌ها بر مبنای یک شاخص مشخص بازار، مانند شاخص کل بورس، طراحی شده و به دلیل مدیریت غیرفعال، معمولاً هزینه کمتری نسبت به صندوق‌های فعال دارند.
• صندوق‌های بازار پول: دارایی این صندوق‌ها در ابزارهای مالی کوتاه‌مدت و کم‌ریسک سرمایه‌گذاری می‌شود و گزینه‌ای مناسب برای حفظ نقدینگی و سرمایه‌گذاری کوتاه‌مدت به شمار می‌روند.
• صندوق‌های بخشی و موضوعی: این صندوق‌ها بر یک صنعت یا موضوع خاص، مانند فناوری، سلامت یا انرژی، تمرکز دارند و ریسک و بازده آن‌ها به عملکرد همان بخش وابسته است.
• صندوق‌های بین‌المللی و مسئولیت‌پذیر: برخی صندوق‌ها در بازارهای خارجی سرمایه‌گذاری می‌کنند و برخی دیگر بر اساس معیارهای زیست‌محیطی، اجتماعی و حاکمیت شرکتی (ESG)، شرکت‌های واجد شرایط را برای سرمایه‌گذاری انتخاب می‌کنند.

مزیت صندوق سرمایه گذاری مشترک

مزیت عمده این روش از سرمایه‌گذاری نسبت به خرید و فروش مستقیم اوراق بهادار توسط اشخاص این است که علاوه بر استفاده از توانمندی‌ها و دانش و تجربه گروهی از مدیران حرفه‌ای در مدیریت دارایی، سرمایه‌گذار از ریسک‌های متعدد از جمله نقدشوندگی پایین‌تر، ریسک توقف معاملات در سهم، ریسک ورود به صف‌های فروش متوالی و ریزش پی‌در‌پی ارزش دارایی‌ها و سایر ریسک‌های مترتب بر خرید و فروش مستقیم سهام مصون می‌ماند.

لازم است توجه داشته باشید که در بدو شروع کار صندوق‌ها، بهای هر واحد آن‌ها معادل قیمت اسمی آن‌ها است. با گذشت زمان به دلیل کم‌وزیاد شدن دارایی‌های تشکیل‌دهنده صندوق، قیمت هر واحد تغییر می‌کند. قیمت جدید هر واحد، مبنایی برای خرید واحدهای صندوق بعد از پذیره‌نویسی و همچنین مبنایی برای تعیین نرخ هر واحد جهت ابطال و نقد کردن واحدهای صندوق‌های سرمایه‌گذاری است.

بیشتر بخوانبد: صندوق بازنشستگی تکمیلی آتیه مفید

سود صندوق سرمایه‌گذاری مشترک

۱- افزایش قیمت سهام صندوق: وقتی ارزش پرتفوی صندوق بالا می‌رود، طبیعتا خالص ارزش دارایی‌های صندوق هم بالا می‌رود. به خالص ارزش دارایی هر سهم به‌اصطلاح (Net Asset Value) NAV می‌گویند. خالص ارزش دارایی‌ها برابر ارزش دارایی‌ها منهای بدهی‌ها است که بر مبنای هر واحد بیان می‌شود.

۲- سود تقسیمی Dividend: برخی صندوق‌ها ممکن است با توجه به سیاست‌هایشان از محل درآمد سودهای سهام پرتفوی خود یا بهره‌های اوراق با درآمد ثابت، سودی را در دوره‌های زمانی معین بین سهامداران خود تقسیم کنند.

صندوق‌های سرمایه‌گذاری مشترک یکی از کارآمدترین ابزارهای سرمایه‌گذاری غیرمستقیم در بازار سرمایه به شمار می‌روند که امکان بهره‌مندی از مدیریت حرفه‌ای، تنوع‌بخشی به سبد دارایی‌ها و کاهش ریسک سرمایه‌گذاری را برای سرمایه‌گذاران فراهم می‌کنند. این صندوق‌ها با برخورداری از ساختار قانونی، نظارت مستمر و تنوع در انواع و استراتژی‌های سرمایه‌گذاری، می‌توانند پاسخگوی نیاز سرمایه‌گذاران با اهداف و درجه‌های مختلف ریسک‌پذیری باشند. ازاین‌رو، آشنایی با ویژگی‌ها، سازوکار فعالیت و معیارهای انتخاب صندوق مناسب، گامی مهم در اتخاذ تصمیمات آگاهانه و دستیابی به اهداف مالی در بازار سرمایه محسوب می‌شود. 

سوالات متداول