سود سالانهشده و بازده سرمایهگذاری
در سرمایهگذاری، «بازده» مهمترین شاخص ارزیابی عملکرد دارایی است و برخلاف تصور عمومی، تنها یک عدد ساده نیست. نوع محاسبه، افق زمانی، معیار مقایسه و شرایط بازار میتواند برداشت ما از عملکرد یک سرمایهگذاری را را بهطور قابلتوجهی تغییر دهد. ممکن است سرمایهگذاری شما سودآور باشد، اما نسبت به بازار عملکرد ضعیفی داشته باشد. یا در یک دوره سهساله دارایی شما بازده بالایی ثبت کرده باشد، اما نرخ رشد سالانه آن چندان چشمگیر نباشد.
دسترسی سریعتر به مطالب
مفهوم بازده و عملکرد سرمایهگذاری
بازده معمولاً نخستین معیاری است که سرمایهگذاران برای ارزیابی نتایج سرمایهگذاری خود به آن توجه میکنند. بهطور کلی، بازده از دو بخش اصلی تشکیل میشود:
۱. درآمد حاصل از سرمایهگذاری که معمولاً از محل سود نقدی سهام یا سود اوراق با درآمد ثابت به دست میآید.
۲. سود یا زیان سرمایهای که ناشی از تغییر قیمت دارایی نسبت به بهای خرید آن است.
هدف از سرمایهگذاری، انتخاب داراییهایی است که ارزش آنها در بلندمدت رشد داشته باشد و همزمان جریان درآمدی نیز ایجاد کنند. هرگاه مجموع درآمد کسبشده و تغییرات ارزش دارایی بیش از مبلغ اولیه سرمایهگذاری باشد، بازده مثبت محقق میشود.
بازده چه نقشی در تصمیمهای سرمایهگذاری دارد؟
بهطور معمول، داراییهایی که بازده مورد انتظار بالاتری دارند، با ریسک بیشتری نیز همراه هستند. بنابراین سرمایهگذارانی که به دنبال کسب بازدهی فراتر از شاخصهای معیار هستند، باید آمادگی پذیرش نوسانات و ریسکهای احتمالی این رویکرد را داشته باشند. عامل مهم دیگر در تحلیل بازده سرمایهگذاری، افق زمانی است. نوسانات روزانه قیمتها که ماهیتی کوتاهمدت دارند، برای افرادی که با دید بلندمدت سرمایهگذاری میکنند و قصد دارند طی سالهای آینده ارزش پرتفوی خود را افزایش دهند، معمولاً قابل مدیریت است. اما اگر سرمایهگذار در کوتاهمدت به منابع مالی خود نیاز داشته باشد، پذیرش ریسکهای اضافی میتواند تصمیمی غیرمنطقی باشد؛ زیرا ممکن است فرصت کافی برای جبران افت احتمالی ارزش سرمایه و بازگشت آن به سطح مطلوب وجود نداشته باشد. در ادبیات مالی سه مفهوم اساسی برای تحلیل عملکرد داراییها به کار میرود:
- بازده مطلق (Absolute Return)
- بازده نسبی (Relative Return)
- بازده سالانهشده (Annualized Return)
در ادامه به بررسی این سه مفهوم و تفاوتهای تحلیلی آنها میپردازیم.
بازده مطلق (Absolute Return)
بازده مطلق، میزان سود یا زیان یک دارایی را در یک دوره زمانی مشخص نشان میدهد و گاهی به آن «بازده کل» نیز گفته میشود. این بازده میتواند مثبت یا منفی باشد و ممکن است ارتباط مستقیمی با شرایط بازار یا عملکرد سایر داراییها نداشته باشد. بر خلاف بازده نسبی، بازده مطلق هیچ مقایسهای با سایر سرمایهگذاریهای ممکن یا شاخصهای معیار انجام نمیدهد. فرمول محاسبه بازده مطلق به شرح زیر است:
ویژگیهای بازده مطلق
بازده مطلق مفهومی ساده و قابل فهم است و بهراحتی توسط اغلب سرمایهگذاران قابل درک میباشد. این نوع بازده مستقل از شاخصهای بازار محاسبه میشود و هیچ مقایسهای با معیارهای بیرونی در آن صورت نمیگیرد. همچنین بازده مطلق بهطور مستقیم میزان سود یا زیان واقعی سرمایهگذار را نشان میدهد. علاوه بر این، میتوان آن را در هر بازه زمانی، اعم از کوتاهمدت یا بلندمدت، مورد استفاده قرار داد.
مزایا و محدودیتهای بازده مطلق
مزایا
- بازده مطلق شاخصی شفاف و مستقیم برای سنجش عملکرد سرمایهگذاری است.
- این معیار بهصورت دقیق میزان افزایش یا کاهش ارزش سرمایه را نشان میدهد.
- برای ارزیابی تحقق اهداف مالی شخصی بسیار مناسب است.
- برای سرمایهگذارانی که به دنبال معیاری ساده و قابل درک هستند، کاربردی و قابل اتکا محسوب میشود.
محدودیتها
- بازده مطلق عملکرد سرمایهگذاری را با وضعیت بازار یا سایر گزینههای سرمایهگذاری مقایسه نمیکند.
- این معیار استانداردسازی زمانی را در نظر نمیگیرد و برای مقایسه دورههای مختلف چندان دقیق نیست.
- در شرایط بازارهای صعودی یا نزولی بازار، ممکن است تصویر گمراهکنندهای از کیفیت واقعی عملکرد ارائه دهد.
بازده نسبی (Relative Return)
بازده نسبی عملکرد یک سرمایهگذاری را در مقایسه با یک شاخص معیار (Benchmark) اندازهگیری میکند. فرمول محاسبه بازده نسبی به شرح زیر است:
شاخصهای معیاری رایج
مهمترین اصل در انتخاب شاخص معیار، میزان ارتباط و تناسب آن با نوع دارایی یا پرتفوی مورد ارزیابی است. یک شاخص مناسب باید همبستگی بالایی با دارایی مربوطه داشته باشد تا مقایسهای معنادار و دقیق ارائه دهد.
S&P 500: شاخص S&P 500 عملکرد ۵۰۰ شرکت بزرگ بورسی در ایالت متحده را اندازهگیری میکند.
NASDAQ Composite: این شاخص نمایانگر عملکرد هزاران شرکت پذیرفتهشده در بورس است که تمرکز بالایی بر شرکتهای فناوری و نوآور دارد.
Dow Jones Industrial Average: این شاخص عملکرد ۳۰ شرکت بزرگ و تأثیرگذار صنعتی آمریکا را نشان میدهد و از قدیمیترین شاخصهای بازار سهام جهان به شمار میرود.
شاخص کل بورس ایران: در بازار سرمایه ایران، شاخص کل بورس بهعنوان معیار اصلی سنجش عملکرد صندوقهای سرمایهگذاری و پرتفویها مورد استفاده قرار میگیرد.
ویژگیهای بازده نسبی
بازده نسبی ابزاری مهم برای ارزیابی عملکرد مدیران سرمایهگذاری است، زیرا امکان سنجش کیفیت تصمیمگیری و مهارت آنها در مقایسه با بازار را فراهم میکند و همزمان برای تحلیل رقابتی کاربرد دارد، چرا که عملکرد یک پرتفوی را با شاخصهای مرجع یا رقبا قابل مقایسه میسازد. دقت و اعتبار این شاخص وابسته به انتخاب صحیح است و انتخاب نامناسب میتواند نتایج تحلیلی را مختل کند. علاوه بر این، بازده نسبی حتی در شرایط زیان نیز میتواند مثبت باشد، بهگونهای که اگر میزان زیان یک سرمایهگذاری کمتر از افت شاخص معیار باشد، این بازده مثبت ارزیابی میشود، حتی اگر سرمایهگذار متحمل ضرر شده باشد.
مزایا و محدودیتهای بازده نسبی
مزایا
- بازده نسبی امکان تحلیل حرفهای و دقیق عملکرد سرمایهگذاری را فراهم میکند.
- این معیار ابزار مناسبی برای ارزیابی کیفیت مدیریت سرمایه و سنجش مهارت مدیران در ایجاد بازده مازاد نسبت به بازار است.
- بازده نسبی برای سرمایهگذاریهای نهادی و سازمانی که عملکرد آنها بر اساس شاخصهای مرجع ارزیابی میشود، بسیار کاربردی است.
محدودیتها
- بازده نسبی وابستگی کامل به شاخص انتخابشده دارد و دقت آن به درستی انتخاب بستگی دارد.
- در صورت انتخاب شاخص معیار نامناسب، نتایج تحلیل میتواند گمراهکننده باشد.
- این معیار گاهی تصویر واقعی سودآوری سرمایهگذار را به درستی نشان نمیدهد، زیرا ممکن است سرمایهگذاری نسبت به بازار عملکرد بهتری داشته باشد، اما با این وجود همچنان در زیان باقی بماند.
تفاوت بازده مطلق و بازده نسبی
هنگام ارزیابی بازده سرمایهگذاری، ابتدا باید مشخص کنید هدف شما از سرمایهگذاری چیست؟ اگر میخواهید بدانید سرمایهگذاری شما دقیقاً چه میزان سود یا زیان ایجاد کرده است، بازده مطلق معیار مناسبی است. اما اگر قصد دارید عملکرد خود را با بازار یا سایر سرمایهگذاران مقایسه کنید، بازده نسبی اهمیت پیدا میکند. در عمل، بررسی همزمان هر دو شاخص میتواند تصویر کاملتری از عملکرد ارائه دهد.
برخی استراتژیها بر ایجاد بازدهی باثبات و کاهش نوسان تمرکز دارند. این رویکردها ممکن است در سالهایی که بازار رشد چشمگیری دارد، از شاخصها عقب بمانند، اما در دورههای رکود یا افت بازار، عملکرد بهتری در حفظ سرمایه داشته باشند. در مقابل، استراتژیهای مبتنی بر بازده نسبی تلاش میکنند با مدیریت فعال، عملکردی بهتر از شاخص معیار ارائه دهند، هرچند پیشی گرفتن مستمر از شاخصها کار سادهای نیست.
برای مثال در یک بازار صعودی، بازدهی ۲٪ ممکن است بسیار ناچیز و نامطلوب ارزیابی شود، زیرا اغلب سرمایهگذاران سودهای بیشتری کسب میکنند. اما در یک بازار نزولی، زمانی که بسیاری از سرمایهگذاران ممکن است تا ۲۰٪ کاهش سرمایه را تجربه کنند، حفظ سرمایه و کسب بازدهی ۲٪ بهعنوان موفقیت تلقی میشود. در این مثال، بازده ۲٪ بیانگر بازده مطلق است، زیرا میزان واقعی سود یا زیان سرمایهگذاری را نشان میدهد. بازده نسبی اما اهمیت خود را از مقایسه با شرایط بازار میگیرد؛ یعنی همان بازده ۲٪ در بازار صعودی ضعیف و در بازار نزولی مطلوب ارزیابی میشود. بدین ترتیب، آنچه اهمیت دارد صرفاً مقدار بازده نیست، بلکه مقایسه آن با شاخص یا شرایط بازار است.
بازده سالانهشده (Annualized Return)
بازده سالانهشده نرخ رشد استاندارد در هر سال را نشان میدهد و امکان مقایسه منصفانه میان سرمایهگذاریهایی با افقهای زمانی متفاوت را فراهم میکند. خروجیهای محاسباتی مانند XIRR و MWRR معمولاً بهصورت بازده سالانهشده ارائه میشوند. با این حال، باید توجه داشت که بازده سالانهشده زمانی از اعتبار تحلیلی برخوردار است که عملکرد سرمایهگذاری از ثبات و پایداری نسبی در دورههای مختلف برخوردار باشد. در شرایطی که نوسانات بازده در دورههای مختلف، شدید و نامنظم است، اتکا به یک نرخ سالانهشده میتواند تصویری غیرواقعی از کیفیت عملکرد ارائه دهد و معیار قابل اعتمادی برای تصمیمگیری نباشد. فرمول محاسبه بازده سالانهشده به شرح زیر است:
بیشتر بخوانید: بازدهی دارایی کل در ایزیتریدر به روش MWRR
دلایل اهمیت بازده سالانهشده
- بازده سالانهشده امکان استانداردسازی زمان را فراهم میکند و سرمایهگذاریهایی با دورههای متفاوت را قابل مقایسه میکند.
- این معیار اثر بهره مرکب را در نظر میگیرد و رشد واقعی سرمایه را به شکل دقیقتری نشان میدهد.
- بازده سالانهشده امکان مقایسه دقیقتر بین سرمایهگذاریها را ایجاد میکند و تفاوت عملکرد آنها را استاندارد میسازد.
- این شاخص به عنوان یک ابزار حرفهای در گزارشهای مالی کاربرد دارد و در تحلیلهای پیشرفته سرمایهگذاری اهمیت ویژهای دارد.
تفاوت بازده سالانه و بازده مطلق
مقایسه بازده مطلق و بازده سالانهشده نشان میدهد که این دو شاخص از جنبههای مختلف تفاوت دارند. بازده مطلق مدت زمان نگهداری سرمایهگذاری را نادیده میگیرد و اثر بهره مرکب را نیز لحاظ نمیکند، بنابراین محاسبه آن ساده و مستقیم است و معمولا برای سرمایهگذاریهای کوتاهمدت و مقایسه داراییهایی با دوره زمانی یکسان مناسب است. در مقابل، بازده سالانهشده طول دوره سرمایهگذاری را در نظر میگیرد و اثر رشد مرکب را محاسبه میکند، بنابراین محاسبه آن پیچیدهتر است و برای سرمایهگذاریهای بلندمدت و مقایسه سرمایهگذاریهایی با دورههای زمانی متفاوت کاربردیتر است. در نهایت، تفاوت اصلی این دو شاخص در نحوه برخورد با عامل زمان است؛ بازده مطلق تنها درصد تغییر خام سرمایهگذاری را نشان میدهد، در حالیکه بازده سالانهشده عملکرد سرمایهگذاری را در طول سالها مشخص میکند.
ارزیابی عملکرد سرمایهگذاری نیازمند نگاه چندجانبه به بازده است. هیچ عدد واحدی نمیتواند تمام جنبههای سودآوری، ریسک و اثر زمان را بهطور کامل منعکس کند. بازده مطلق تصویر ساده و فوری از سود یا زیان سرمایهگذاری ارائه میدهد، بازده نسبی عملکرد را در مقایسه با بازار و شاخصهای معیار نشان میدهد و بازده سالانهشده رشد واقعی سرمایه را با در نظر گرفتن اثر بهره مرکب و استانداردسازی زمانی بیان میکند. بنابراین، برای تصمیمگیری هوشمندانه و مدیریت موثر سرمایه، تحلیل همزمان این سه بازده، با توجه به افق زمانی، اهداف مالی و شرایط بازار، ضروری است و تنها با ترکیب آنها میتوان تصویر دقیق و واقعبینانهای از عملکرد داراییها به دست آورد.
سوالات متداول
۱. تفاوت اصلی بین بازده مطلق و بازده سالانهشده چیست؟
بازده مطلق تنها درصد تغییر سرمایهگذاری اولیه را نشان میدهد و مدت زمان نگهداری سرمایه را نادیده میگیرد، در حالی که بازده سالانهشده طول دوره سرمایهگذاری را در نظر میگیرد و اثر بهره مرکب را محاسبه میکند، بنابراین برای مقایسه سرمایهگذاریهای با دورههای زمانی متفاوت مناسبتر است.
۲. چه زمانی استفاده از بازده نسبی اهمیت پیدا میکند؟
بازده نسبی زمانی اهمیت دارد که سرمایهگذار بخواهد عملکرد خود را با بازار یا شاخصهای معیار مقایسه کند، زیرا این شاخص امکان تحلیل حرفهای و سنجش کیفیت تصمیمگیری مدیران سرمایهگذاری را فراهم میکند.
۳. چرا تحلیل همزمان بازده مطلق، بازده نسبی و بازده سالانهشده ضروری است؟
زیرا هر یک از این شاخصها جنبه متفاوتی از عملکرد سرمایهگذاری را نشان میدهند؛ بازده مطلق سود یا زیان واقعی را نمایش میدهد. بازده نسبی عملکرد در مقایسه با بازار و بازده سالانهشده رشد واقعی سرمایه را با اثر بهره مرکب و استانداردسازی زمانی بیان میکند. ترکیب آنها تصویر جامع و واقعبینانهای از عملکرد داراییها ارائه میدهد.
