چشمانداز صنعت دارو در بورس
صنعت دارو اگرچه جزو صنایع کوچک بازار سرمایه به شمار میرود، اما برخی ویژگیهای منحصر به فرد این صنعت باعث شده است که بسیاری از فعالان بازار همواره آن را زیر نظر داشته باشند.
در برنامه زنده «چشمانداز صنعت دارو در بورس»، تحولات اخیر این صنعت کوچک اما پراهمیت، با توجه به آخرین تحولات آن در ماههای اخیر، مورد بررسی قرار گرفته است. خلاصهای از مباحث مطرحشده در این برنامه را در ادامه میخوانید:
صنعت دارو در بازار سرمایه به به دلیل ماهیت حیاتی محصولات آن، کمتر تحت تأثیر رکود و رونق اقتصادی قرار میگیرد و همواره از تقاضای پایدار برخوردار است. با این حال، تحولات اخیر اقتصادی و تغییرات سیاستگذاری، این صنعت را وارد مرحله تازهای کرده که میتواند ساختار سودآوری و شیوه تحلیل شرکتهای دارویی را دستخوش تغییر کند.
در ماههای اخیر، همزمان با افزایش نرخ محصولات دارویی، احتمال حذف ارز ترجیحی و همچنین بروز برخی محدودیتهای مرتبط با واردات مواد اولیه، نگاه سرمایهگذاران به صنعت دارو بار دیگر تقویت شده است؛ گفته میشود که صنعت دارو در صورت اصلاح سیاستهای حمایتی و کاهش فشارهای دستوری، میتواند وارد دورهای از بهبود سودآوری شود.
تاثیرات حذف ارز ترجیحی بر چشمانداز صنعت دارو
مهمترین تحول پیش روی صنعت دارو، بحث حذف ارز ترجیحی است؛ موضوعی که اگرچه هنوز بهصورت رسمی اعلام نشده، اما نشانههایی از کاهش یا حذف تدریجی ارز ۲۸۵۰۰ تومانی دیده میشود.
در سالهای گذشته، تخصیص ارز ترجیحی با هدف کنترل قیمت دارو و کاهش فشار بر مصرفکننده انجام میشد، اما این سیاست در عمل چالشهای متعددی برای شرکتهای دارویی ایجاد کرد. طولانی شدن فرآیند تخصیص ارز، ماندن شرکتها در صف دریافت ارز و اختلال در تأمین مواد اولیه، بخشی از مشکلات ساختاری این سیاست بود.
از سوی دیگر، دریافت ارز ترجیحی معمولاً با قیمتگذاری دستوری همراه میشد و امکان افزایش نرخ متناسب با رشد هزینهها را از شرکتها سلب میکرد. همین موضوع طی سالهای اخیر موجب کاهش تدریجی حاشیه سود بسیاری از شرکتهای دارویی شد.
با حذف ارز ترجیحی، شرکتها میتوانند دسترسی سریعتر و سادهتری به ارز داشته باشند و فرآیند تامین مواد اولیه نیز تسهیل شود. همچنین انتظار میرود قیمتگذاری محصولات به واقعیتهای اقتصادی نزدیکتر شود و بخشی از فشار ناشی از نرخگذاری دستوری کاهش یابد.
با این حال، حذف ارز ترجیحی در کوتاهمدت بدون هزینه نخواهد بود. افزایش نرخ ارز تأمین مواد اولیه، سرمایه در گردش مورد نیاز شرکتها را افزایش میدهد و میتواند فشار قابل توجهی به آنها (برای تامین نقدینگی لازم) وارد کند؛ بهویژه برای شرکتهایی که وابستگی بیشتری به واردات مواد اولیه دارند.
افزایش نرخ دارو و ترمیم حاشیه سود شرکتها
در ماههای اخیر، شرکتهای دارویی گزارشهای متعددی از دریافت مجوز افزایش نرخ محصولات منتشر کردهاند. این افزایش نرخها عمدتاً از سوی سازمان غذا و دارو اعمال شده و بخشی از آن در صورتهای مالی شرکتها قابل مشاهده است.
با وجود این، لزوما نباید افزایش نرخهای اخیر را به معنای جهش غیرعادی سودآوری شرکتها تلقی کرد. بخش مهمی از این افزایش قیمتها در واقع برای جبران عقبماندگی نرخ فروش نسبت به رشد هزینههای تولید انجام شده است.
در سالهای گذشته، هزینههای تولید شرکتهای دارویی به دلیل رشد نرخ ارز، افزایش دستمزد، هزینههای بستهبندی، حملونقل و هزینههای مالی رشد قابل توجهی داشت، اما مجوزهای افزایش نرخ معمولاً با تاخیر صادر میشد و متناسب با رشد بهای تمامشده نبود. همین مسئله باعث افت تدریجی حاشیه سود ناخالص و سود خالص شرکتها شد.
اکنون افزایش نرخهای جدید میتواند بخشی از این کاهش حاشیه سود را جبران کند و سودآوری صنعت را به شرایط منطقیتری بازگرداند. با این حال، همچنان قیمتگذاری محصولات دارویی تحت نظارت سازمان غذا و دارو انجام میشود و آزادسازی کامل نرخها اتفاق نیفتاده است.
تاثیر تحولات اخیر بر تولید و تامین مواد اولیه
برخلاف برخی صنایع بزرگ مانند فولاد و پتروشیمی، صنعت دارو در جریان تحولات و تنشهای اخیر آسیب مستقیم و گستردهای تجربه نکرد. بر اساس گزارشها، فعالیت شرکتهای دارویی بورسی بدون اختلال جدی ادامه داشته و خطوط تولید با مشکل خاصی مواجه نشدهاند.
با این حال، محدودیتهای حملونقل و اختلال در واردات مواد اولیه، یکی از چالشهای مهم پیش روی این صنعت محسوب میشود. بخش قابل توجهی از مواد اولیه دارویی و ترکیبات موثره همچنان از طریق واردات تامین میشود و هرگونه اختلال در زنجیره تأمین میتواند روند تولید را تحت تاثیر قرار دهد.
در این شرایط، شرکتهایی که موجودی مواد اولیه بیشتری در اختیار دارند یا مدیریت فعالتری در تامین مواد اولیه دارند، در موقعیت بهتری قرار میگیرند. به همین دلیل، موضوع مدیریت موجودی و توان تامین پایدار مواد اولیه، به یکی از معیارهای مهم تحلیل شرکتهای دارویی تبدیل شده است.
تفاوت ساختار شرکتهای دارویی در سودآوری
یکی از مهمترین نکات در تحلیل صنعت دارو، تفاوت ساختار فعالیت شرکتها و سبد محصولات آنهاست. برخلاف تصور عمومی، همه شرکتهای دارویی شرایط مشابهی ندارند و نوع محصولات، بازار هدف و شیوه فروش آنها میتواند اثر قابل توجهی بر سودآوری داشته باشد.
برخی شرکتها در حوزه داروهای عمومی و بدون نسخه (OTC) فعالیت میکنند، برخی تمرکز بیشتری بر داروهای بیمارستانی یا داروهای خاص دارند و گروهی نیز در حوزه مکملها و آنتیبیوتیکها فعال هستند. هر یک از این حوزهها ساختار هزینه، میزان وابستگی ارزی و شرایط فروش متفاوتی دارند.
همچنین نوع مشتریان شرکتها اهمیت زیادی دارد. شرکتهایی که فروش بالاتری به بیمارستانها و بخش دولتی دارند، معمولاً با دوره وصول مطالبات طولانیتری مواجهاند. مشکلات نقدینگی دولت و بیمهها طی سالهای اخیر فشار قابل توجهی بر شرکتهای پخش و تولیدکنندگان دارو وارد کرده و بخشی از سرمایه شرکتها را در مطالبات بلوکه کرده است.
در مقابل، شرکتهایی که فروش بیشتری در بازار آزاد یا بخش خصوصی دارند، معمولاً نقدشوندگی بهتری تجربه میکنند و فشار کمتری از ناحیه مطالبات دارند.
نقش «مدیریت» در صنعت دارو
تحلیلگران بازار سرمایه معتقدند صنعت دارو وارد مرحلهای شده که دیگر صرف حضور در این صنعت برای کسب بازدهی مناسب کافی نیست. در شرایط فعلی، کیفیت مدیریت شرکتها و توان آنها در کنترل هزینهها، تأمین مواد اولیه و مدیریت نقدینگی اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
شرکتهایی که بتوانند فرصتهای بازار را سریعتر شناسایی کنند، موجودی مواد اولیه خود را بهدرستی مدیریت کنند و روابط مؤثرتری با شبکه پخش و فروش داشته باشند، احتمالاً عملکرد بهتری نسبت به سایر رقبا خواهند داشت.
به همین دلیل، انتخاب سهام در صنعت دارو نیازمند بررسی دقیقتر متغیرهایی مانند ترکیب محصولات، ساختار فروش، میزان وابستگی ارزی، وضعیت مطالبات و پایداری سودآوری است. بسیاری از فعالان بازار معتقدند در دوره جدید، مدیریت فعال سرمایهگذاری در صنعت دارو اهمیت بیشتری نسبت به گذشته خواهد داشت.
چشمانداز صنعت دارو در بازار سرمایه
در مجموع، صنعت دارو همچنان یکی از صنایع باثبات و استراتژیک بازار سرمایه ایران محسوب میشود؛ صنعتی که به دلیل تقاضای پایدار، کمتر در معرض نوسانات شدید قرار میگیرد و در دورههای بیثبات اقتصادی نیز از موقعیت دفاعی برخوردار است.
اگر روند کاهش فشارهای سیاستگذاری، اصلاح نظام ارزی و واقعیتر شدن قیمتها ادامه پیدا کند، میتوان انتظار داشت سودآوری شرکتهای دارویی در سالهای آینده بهبود یابد. با این حال، چالشهایی مانند تأمین نقدینگی، مطالبات معوق و وابستگی به واردات مواد اولیه همچنان از مهمترین ریسکهای این صنعت باقی خواهند ماند.
در چنین شرایطی، به نظر میرسد آینده صنعت دارو بیش از گذشته به کیفیت مدیریت شرکتها، ساختار عملیاتی و توان آنها در سازگاری با شرایط جدید اقتصادی وابسته خواهد بود.
