محاسبه سود به روش TTM چیست و چگونه در شرایط بازار فعلی محاسبه می‌شود؟

تحلیل بنیادی به عنوان یکی از مهم‌ترین روش‌های ارزیابی سهام در بازار سرمایه و نسبت P/E به‌عنوان یکی از شاخص‌های پرکاربرد، جایگاه ویژه‌ای در تصمیم‌گیری سرمایه‌گذاران دارد. با این حال، اتکا به P/E مبتنی بر سود یک‌ساله، به‌ویژه در فضای اقتصادی ناپایدار، می‌تواند تحلیل را با خطا همراه کند. از این‌رو، بسیاری از تحلیل‌گران از نسبت P/E به روش TTM استفاده می‌کنند که بر پایه سود واقعی چهار فصل گذشته محاسبه می‌شود و تصویر دقیق‌تری از عملکرد شرکت ارائه می‌دهد. در ادامه، به بررسی مفهوم TTM، نحوه محاسبه و کاربرد آن در صنایع مختلف می‌پردازیم. 

مفهوم روش TTM

TTM مخفف عبارت Trailing Twelve Months است و به روشی اطلاق می‌شود که در آن عملکرد مالی شرکت، به‌ویژه سود هر سهم (EPS)، بر اساس مجموع سود تحقق‌یافته دوازده ماه گذشته محاسبه می‌شود. در این روش، سود چهار دوره سه‌ماهه اخیر که شرکت‌ها مطابق الزامات سازمان بورس و اوراق بهادار منتشر می‌کنند، مبنای تحلیل قرار می‌گیرد و به سرمایه‌گذاران این امکان را می‌دهد تا بدون اتکا به پیش‌بینی‌های آینده، ارزیابی دقیق‌تری از عملکرد واقعی شرکت داشته باشند.

نسبت P/E حاصل تقسیم قیمت روز هر سهم بر سود تقسیمی هر سهم (EPS) است. این نسبت نشان می‌دهد بازار حاضر است چند برابر سود شرکت برای خرید سهام آن پرداخت کند. در روش TTM، سود هر سهم بر اساس مجموع سود تحقق‌یافته چهار فصل اخیر محاسبه می‌شود. برخلاف EPS سالانه که ممکن است تنها به عملکرد یک دوره مالی متکی باشد، نسبت EPS به روش TTM عملکرد واقعی شرکت در دوازده ماه گذشته را در نظر می‌گیرد.

محاسبه نسبت P/E به روش TTM

در روش TTM، نسبت P/E از تقسیم قیمت روز سهم بر سود هر سهم حاصل از عملکرد دوازده ماه گذشته شرکت محاسبه می‌شود که این سود بر مبنای گزارش‌های مالی دوره‌ای منتشرشده در سامانه کدال به‌دست می‌آید. سرمایه‌گذاران با تجمیع سود چهار فصل اخیر می‌توانند EPS TTM را محاسبه کنند و در صورتی که آخرین گزارش شرکت شش‌ماهه باشد، سود شش‌ماهه دوم سال قبل با سود شش‌ماهه نخست سال جاری جمع می‌شود تا سود دوازده‌ماهه محقق گردد. همچنین نسبت P/E مبتنی بر TTM هر سهم به‌صورت آماده در سامانه TSETMC نیز قابل مشاهده است.

برای مثال، اگر آخرین گزارش مالی منتشر شده یک شرکت مربوط به عملکرد نه‌ماهه باشد، برای محاسبه سود هر سهم به روش TTM، ابتدا سود نه‌ماهه سال جاری از سود سالانه سال قبل کسر می‌شود تا سود سه‌ماهه پایانی سال گذشته به‌دست آید؛ سپس این مبلغ با سود نه‌ماهه سال جاری جمع می‌شود و در نهایت سود تحقق‌یافته دوازده ماه گذشته محاسبه می‌گردد. همچنین لازم به توجه است که در سامانه TSETMC، نسبت P/E هر سهم به‌صورت مستقل و بر مبنای سود دوازده‌ماهه گذشته (TTM) محاسبه و نمایش داده می‌شود.

عوامل موثر بر محاسبه EPS به روش TTM

محاسبه سود هر سهم (EPS) به روش TTM تحت تأثیر مجموعه‌ای از عوامل مالی و عملیاتی شرکت قرار دارد. مهم‌ترین این عوامل عبارت‌اند از:

• سود خالص چهار فصل اخیر: در روش TTM، مجموع سود خالص چهار دوره سه‌ماهه گذشته مبنای محاسبه قرار می‌گیرد. بنابراین هرگونه افزایش یا کاهش سود در هر فصل، به‌طور مستقیم بر عدد نهایی EPS اثرگذار خواهد بود.
  
• تعداد سهام منتشر شده: سود خالص دوازده‌ماهه بر تعداد کل سهام شرکت در همان دوره تقسیم می‌شود. تغییراتی مانند افزایش سرمایه، تجزیه سهام یا خرید سهام خزانه می‌تواند موجب تغییر در مقدار EPS شود.
  
• نوسانات فصلی سودآوری: از آنجا که روش TTM عملکرد واقعی شرکت در یک بازه دوازده‌ماهه را منعکس می‌کند، تغییرات فصلی در میزان فروش یا سوددهی نیز در محاسبه EPS لحاظ می‌شود. به‌ویژه در شرکت‌هایی که فعالیت آن‌ها ماهیت فصلی دارد.
  
• رویدادهای غیرمنتظره: اتفاقاتی مانند تغییر قوانین، نوسانات شدید نرخ ارز، حوادث غیرمنتظره یا تغییرات مدیریتی که بر سود شرکت اثر می‌گذارند، در سود خالص و در نتیجه در EPS به روش TTM منعکس می‌شوند.
  

کاربرد نسبت P/E به روش TTM

نسبت P/E به روش TTM ابزاری برای ارزیابی عملکرد مالی شرکت‌ها بر اساس سود واقعی دوازده ماه گذشته است که امکان شناسایی اثر درآمدها یا هزینه‌های غیرتکراری و مقایسه شرکت‌ها در یک صنعت (برای مثال، مقایسه دو شرکت پتروشیمی) را فراهم می‌کند. این نسبت نشان می‌دهد که سهام شرکت تا چه اندازه بالاتر یا پایین‌تر از ارزش ذاتی معامله می‌شود و عملکرد مالی گذشته تا چه حد قابل اتکا است. با این حال، TTM برای شرکت‌های زیان‌ده یا بنگاه‌های نوپا و نوسان‌پذیر کاربرد محدودی دارد.

مزایا و معایب محاسبه سود به روش TTM

مزایا

مهم‌ترین مزیت استفاده از روش TTM در محاسبه سود، اتکا به داده‌های واقعی و تحقق‌یافته شرکت است. در این روش، ارزش‌گذاری سهام بر مبنای سودهای پیش‌بینی‌شده انجام نمی‌شود، بلکه عملکرد واقعی شرکت در دوازده ماه گذشته مورد بررسی قرار می‌گیرد. این موضوع به سرمایه‌گذاران کمک می‌کند تا با تکیه بر اطلاعات مستند و قابل اتکا، ارزیابی دقیق‌تری از وضعیت مالی شرکت داشته باشند. همچنین در صورتی که شرایط عملیاتی شرکت بهبود یابد، افزایش تدریجی سود در محاسبه TTM منعکس شده و می‌تواند نشان‌دهنده ظرفیت رشد و پتانسیل صعودی سهم در آینده باشد.

معایب

با وجود کارآمد بودن روش TTM در تحلیل عملکرد واقعی شرکت‌ها، استفاده از آن به‌تنهایی توصیه نمی‌شود و بهتر است در کنار سایر ابزارهای تحلیل بنیادی و تکنیکال به کار گرفته شود. از مهم‌ترین محدودیت‌های این روش می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• عدم انعکاس سریع تغییرات ناگهانی: در شرایطی مانند بروز بحران‌های اقتصادی، تغییرات اساسی در ساختار شرکت یا تحولات غیرمنتظره، روش TTM ممکن است با تأخیر این اثرات را نشان دهد.
  
• تاثیر نوسانات فصلی: در صنایعی با وابستگی شدید به فصل، مانند گردشگری یا برخی صنایع کشاورزی، محاسبه TTM الزاماً بیانگر عملکرد واقعی و پایدار شرکت نیست.
  
• وابستگی به کیفیت اطلاعات مالی: صحت نتایج حاصل از محاسبه TTM به دقت، شفافیت و کامل بودن گزارش‌های مالی منتشر شده توسط شرکت بستگی دارد.
  

روش TTM برای صنایع مختلف

کاربرد و میزان دقت روش TTM در صنایع مختلف یکسان نیست. در صنایعی که سودآوری آن‌ها به‌شدت تحت تأثیر نوسانات فصلی یا تغییرات مقطعی بازار قرار دارد، مانند گردشگری، کشاورزی یا برخی حوزه‌های تولیدی، تغییرات محسوس فروش و درآمد در دوره‌های مختلف سال می‌تواند دقت محاسبه TTM را کاهش دهد و در صورت بی‌توجهی به این موضوع، تحلیل عملکرد شرکت را مختل کند. در این صنایع، سود دوازده‌ماهه ممکن است تصویر کاملی از واقعیت فعالیت شرکت ارائه ندهد.

در صنایع چرخه‌ای نظیر خودروسازی، فلزات و معادن که دوره‌های رونق و رکود را تجربه می‌کنند، استفاده از TTM باید با در نظر گرفتن شرایط کلی چرخه صنعت انجام شود تا تصویر واقع‌بینانه‌تری از عملکرد شرکت ارائه دهد. همچنین در صنایع پروژه‌محور مانند پیمانکاری و ساخت‌وساز، که درآمد و هزینه‌ها وابسته به زمان‌بندی و پیشرفت پروژه‌ها است، محاسبه TTM نیازمند توجه به طول دوره اجرای پروژه‌ است.

از سوی دیگر، برای شرکت‌های نوپا که سابقه مالی کوتاهی دارند، روش TTM معمولاً معیار مناسبی محسوب نمی‌شود و تحلیل‌گران ناچارند از روش‌های جایگزین مانند ارزیابی مبتنی بر رشد استفاده کنند.

به‌طور کلی، روش TTM بیشترین کارایی را در صنایعی دارد که جریان درآمدی نسبتاً پایدار و قابل پیش‌بینی دارند و عملکرد مالی آن‌ها در طول سال با تغییرات شدید همراه نیست. 

بیشتر بخوانید: مفهوم سال مالی شرکت و تاثیر آن بر گزارش‌های مالی

روش TTM یکی از کاربردی‌ترین ابزارهای تحلیل بنیادی برای ارزیابی عملکرد واقعی شرکت‌ها بر پایه اطلاعات تحقق‌یافته است که با تمرکز بر سود دوازده‌ماهه گذشته، تصویری شفاف‌تر از وضعیت سودآوری ارائه می‌دهد. استفاده از نسبت P/E به روش TTM به سرمایه‌گذاران کمک می‌کند اثر نوسانات مقطعی، درآمدهای غیرتکراری و خطای پیش‌بینی سود را کاهش داده و مقایسه دقیق‌تری میان شرکت‌ها و صنایع انجام دهند. با این حال، کارایی این روش به ماهیت صنعت، ثبات سودآوری شرکت و کیفیت گزارش‌های مالی وابسته است و نباید به‌تنهایی مبنای تصمیم‌گیری قرار گیرد. ترکیب TTM با سایر ابزارهای تحلیل بنیادی و در نظر گرفتن شرایط صنعت و شرکت، می‌تواند به اتخاذ تصمیم‌های آگاهانه‌تر و کم‌ریسک‌تر در بازار سرمایه منجر شود.

سوالات متداول