استهلاک و تأثیر آن بر صورت های مالی

استهلاک یکی از مفاهیم مهم حسابداری است که به کاهش تدریجی ارزش و کارایی دارایی‌های ثابت در طول زمان اشاره دارد و می‌تواند اثر قابل‌توجهی بر اطلاعات مالی شرکت‌ها داشته باشد. از آنجا که هزینه استهلاک در محاسبه سود و ارزش دفتری دارایی‌ها لحاظ می‌شود، شناخت نحوه محاسبه و آثار آن برای تحلیل وضعیت مالی شرکت‌ها اهمیت دارد. در این مطلب، مفهوم استهلاک، عوامل مؤثر بر میزان آن، روش محاسبه و تاثیر استهلاک بر صورت‌های مالی شرکت‌ها را بررسی می‌کنیم. 

استهلاک چیست؟ 

استهلاک (Depreciation) یکی از مفاهیم مهم در حسابداری و تحلیل مالی است که به کاهش تدریجی ارزش یا کارایی دارایی‌های ثابت در طول زمان اشاره دارد. دارایی‌هایی مانند ساختمان، ماشین‌آلات، تجهیزات و دستگاه‌های تولیدی در اثر استفاده، گذشت زمان، فرسودگی یا تغییرات فناوری، بخشی از ارزش اقتصادی و توانایی خود را برای ایجاد منافع از دست می‌دهند. این کاهش تدریجی در حسابداری با عنوان «استهلاک» شناخته می‌شود. البته مستهلک شدن به معنای از بین رفتن کامل دارایی نیست، بلکه نشان‌دهنده تخصیص بهای تمام‌شده دارایی طی عمر مفید آن است.

شرکت‌ها هنگام تهیه صورت‌های مالی، هزینه استهلاک دارایی‌های ثابت را محاسبه و در دوره‌های مالی مربوط شناسایی می‌کنند. هزینه استهلاک به‌عنوان یک هزینه غیرنقدی، سود حسابداری شرکت را کاهش می‌دهد و می‌تواند بر میزان مالیات پرداختی نیز اثرگذار باشد. استهلاک معمولاً برای دارایی‌های ثابت مشهود مانند ساختمان، ماشین‌آلات و تجهیزات محاسبه می‌شود؛ با این حال، عواملی مانند منسوخ شدن فناوری نیز می‌توانند در کاهش عمر اقتصادی یک دارایی موثر باشند. زمین نیز معمولاً به دلیل برخورداری از عمر مفید نامحدود، دارایی استهلاک‌ناپذیر محسوب می‌شود.

عوامل مؤثر بر میزان هزینه استهلاک

هزینه استهلاک، یک هزینه غیر نقدی در صورت‌های مالی است که نشان می‌دهد چه مقدار از ارزش دارایی فیزیکی طی یک دوره استفاده شده است. عوامل زیر روی استهلاک‌‌‌ تاثیر‌گذار است:

• قیمت تمام شده دارایی: شامل هزینه خرید، هزینه‌های حمل و نقل و هزینه‌های نصب و آماده‌سازی. افزایش بهای تمام شده، باعث افزایش هزینه استهلاک‌ سالانه می‌شود.
• عمر مفید دارایی: افزایش عمر مفید اقتصادی یک دارایی باعث کاهش هزینه استهلاک سالانه آن می‌شود.
• ارزش اسقاط (ارزش قراضه یا ارزش باقیمانده): هنگام انصراف از استفاده از یک دارایی، مبلغی که از فروش یا تعویض آن عاید می‌شود، به عنوان ارزش اسقاط شناخته می‌شود. به عبارت دیگر، ارزش اسقاط در واقع ارزش یک دارایی پس از پایان عمر مفید آن است. افزایش ارزش اسقاط باعث کاهش هزینه استهلاک سالانه می‌شود.

بیشتر بخوانید: هدف صورت های مالی و بررسی انواع آن‌ها

محاسبه استهلاک

ساده‌ترین روش محاسبه استهلاک، روش خط مستقیم است. در روش خط مستقیم، هزینه استهلاک سالیانه در طی عمر مفید یک دارایی به صورت یکسان و ثابت در نظر گرفته می‌شود. مطابق فرمول زیر، برای محاسبه میزان استهلاک‌ سالیانه بر اساس این روش، ابتدا ارزش اسقاط دارایی را از قیمت تمام شده آن کسر کرده و در نهایت میزان به دست آمده را تقسیم بر عمر مفید دارایی ‌می‌کنند.

به عنوان مثال، کارخانه ای یک دستگاه جدید خریداری کرده است که قیمت تمام شده آن ۲۰ میلیون تومان شده است. فرض کنید عمر مفید این دستگاه ۱۰ سال باشد و بعد از آن، بتوان این دستگاه را به قیمت ۱ میلیون تومان اسقاط کرد. استهلاک‌ ‌سالیانه این دستگاه با استفاده از روش خط مستقیم معادل سالیانه ۱.۹ میلیون تومان خواهد شد.

تاثیر استهلاک‌ بر صورت‌های مالی

• استهلاک‌ در ترازنامه: استهلاک‌ به صورت تجمعی در ترازنامه نشان داده شده و مقدار آن از دارایی‌های ثابت کسر می‌شود. از سوی دیگر استهلاک‌ باعث کاهش حقوق صاحبان سهام (از طریق کاهش سود انباشته) می‌شود.
• استهلاک در صورت سود و زیان: استهلاک‌ به‌عنوان یک هزینه در صورت سود و زیان، قبل از مالیات اثر می‌گذارد. استهلاک‌ همچنین باعث کاهش هزینه‌های مالیاتی نیز می‌شود که به آن سپر مالیاتی گفته می‌شود. صورت سود و زیان شرکت‌ها در بورس ویو موجود است.

در صورت سود و زیان، استهلاک بر اساس ماهیت استفاده از دارایی، تحت یکی از سه عنوان فروش، هزینه اداری یا بهای تمام‌شده کالای فروش رفته به صورت هزینه ثبت می‌شود.

• استهلاک در صورت گردش وجوه نقدی: همان‌طور که اشاره شد استهلاک‌ یک هزینه غیر نقدی است به همین علت در گردش وجوه نقد وارد نمی‌شود. به عبارت دیگر، استهلاک‌ تاثیر مستقیمی بر جریان وجوه نقد ندارد.

استهلاک انباشته چیست؟

استهلاک انباشته، جمع کل هزینه‌های استهلاک ثبت شده برای یک دارایی ثابت خاص از زمان خرید یا اولین استفاده از آن دارایی است. به عبارت دیگر، این مبلغ نشان دهنده کل مبلغی است که تا کنون از ارزش دارایی به عنوان استهلاک کسر شده است. استهلاک انباشته دارای ماهیت بستانکار است. به این معنی که هر سال که هزینه استهلاک برای دارایی ثبت می‌شود، مبلغ آن به حساب استهلاک انباشته افزوده می‌شود. حساب استهلاک انباشته جزء حساب‌های دائمی محسوب می‌شود و مبلغ آن در پایان هر دوره مالی به دوره مالی بعد منتقل می‌گردد.

استهلاک یکی از مفاهیم مهم در تحلیل صورت‌های مالی است که نحوه شناسایی و محاسبه آن می‌تواند بر سود، ارزش دفتری دارایی‌ها و وضعیت مالی شرکت اثرگذار باشد. از آنجا که هزینه استهلاک ماهیتی غیرنقدی دارد، بررسی آن در کنار سایر اطلاعات مالی به درک دقیق‌تر عملکرد شرکت کمک می‌کند. بنابراین، آشنایی با عوامل مؤثر بر استهلاک، روش محاسبه آن و نحوه انعکاس در صورت‌های مالی، برای ارزیابی وضعیت مالی و تحلیل بنیادی شرکت‌ها اهمیت دارد.

منبع: برگرفته از کتاب تحلیلگری بازار سرمایه

بیشتر بخوانید: سود مرکب چیست؟

سوالات متداول