ارزش ذاتی و زمانی در قیمت اختیار معامله

قیمت اختیار معامله مبلغی است که در هنگام انعقاد قرارداد اختیار معامله، خریدار اختیار به‌طرف مقابل پرداخت می‌کند. اینکه این قیمت چه مقدار باشد، بستگی به عرضه و تقاضای بازار دارد و معمولاً مدل‌هایی بــرای تعیین این قیمــت وجود دارد که مهم‌ترین آن‌ها مدل بلک و شــولز و مدل چند جمله‌ای است. ولی به‌صورت ساده می‌توان گفت که این قیمت خود از دو جزء تشکیل ‌شده است: ارزش ذاتی و ارزش زمانی.

نوسانات شدید قیمتی و مکانیزم اهرم مالی موجود در این بازار، می‌تواند سرمایه افراد را متوجه زیان کرده یا حتی منجر به از بین رفتن کل سرمایه آن‌ها شود. برای فعالیت در بازار اختیار معامله، کسب دانش تخصصی و به‌کارگیری استراتژی‌های مناسب برای مدیریت این ریسک‌ها ضروری است.

اجزای اصلی ارزش‌گذاری قرارداد اختیار معامله

ارزش یک قرارداد اختیار معامله که با عنوان پریمیوم (Premium) شناخته می‌شود، از دو بخش اصلی تشکیل شده است:

• ارزش ذاتی (Intrinsic Value)
• ارزش زمانی (Time Value)

به‌طور کلی، رابطه میان این دو بخش به شکل زیر بیان می‌شود:

ارزش ذاتی + ارزش زمانی = قیمت اختیار معامله (Premium)

ارزش ذاتی

این مقدار تفاوت بین قیمت نقدی دارایی پایه با قیمت اعمال اختیار معامله در زمان اعمال است. اگر این مقدار مثبت باشد، به عبارت دیگر این عدد بیانگر مقدار در سود بودن اختیار است. در نتیجه اختیار معامله‌ها(اختیار خرید و اختیار فروش) فقط زمانی دارای ارزش ذاتی هستند که در سود باشند. قرارداد اختیار خرید زمانی در ســود است که قیمت نقدی دارایی پایه، بیشتر از قیمت اعمال باشد.

برای مثال اختیار معامله خرید ســکه با قیمت اعمال ۹۵۰ هزار تومان، درصورتی‌که قیمت نقدی سکه یک میلیون تومان باشد، دارای ۵۰ هزار تومان ارزش ذاتی است.

قیمت اعمال – قیمت نقدی دارایی پایه = ارزش ذاتی قرارداد اختیار خرید

قرارداد اختیار فروش زمانی در ســود است که قیمت نقدی دارایی پایه کمتر از قیمت اعمال باشد، برای مثال اختیار معامله فروش سکه باقیمت اعمال ۹۵۰ هــزار تومان، درصورتی‌که قیمت نقدی ســکه ۹۰۰ هزار تومان باشد، دارای ۵۰ هزار تومان ارزش ذاتی است.

قیمت نقدی دارایی پایه – قیمت اعمال = ارزش ذاتی قرارداد اختیار فروش

ارزش ‌زمانی

این مقدار برابر تفاوت بین ارزش ذاتی و قیمت اختیار معامله است. در واقع این عدد، مقداری است که باعث می‌شود اختیــار معامله‌ای به قیمتی بیشتر یا کمتر از ارزش ذاتی معامله شود.

ارزش ذاتی – قیمت اختیار = ارزش زمانی

به‌عنوان‌مثال اختیار معامله خرید سکه با قیمت اعمــال ۹۵۰ هزار تومان را در نظــر بگیرید. قیمت نقدی امروز در بازار برابر یک‌میلیون تومان اســت و این قرارداد در بورس کالا برای سر رسید دو ماه آینده، به قیمت ۷۰ هزار تومان معامله می‌شود؛ مشخص است که این اختیار در سود بوده و دارای ارزش ذاتی ۵۰ هزار تومان اســت. با توجه به اینکه دو ماه تا سررســید مانده، این اختیار دارای ارزش زمانی است. در واقع قرارداد اختیار خریدی که ۵۰ هزار تومان ارزش ذاتی دارد، به قیمت ۷۰ هزار تومان معامله می‌شود. درنتیجه ۲۰ هزار تومان بابت ارزش زمانی قرارداد پرداخت شده است.

ارزش زمانی با گذشت زمان و رســیدن به سررسید کاهش می‌یابد تا جایی که در روز سررسید اختیار تنها به‌اندازه ارزش ذاتی قیمت خواهد داشت. در این حالت اختیار یا ارزش ذاتی خواهد داشت و اختیار در سود خواهد بود یا ارزش ذاتی نخواهد داشــت و اختیار معامله در زیان است. پس در زمان سررسید رابطه زیر برقرار است:

ارزش ذاتی = قیمت اختیار معامله

اهمیت شناخت ارزش ذاتی و زمانی

شناخت تفاوت میان ارزش ذاتی و ارزش زمانی، یکی از عوامل مهم در تصمیم‌گیری معامله‌گران قراردادهای اختیار معامله است. معامله‌گران حرفه‌ای با بررسی این دو مؤلفه می‌توانند ارزش واقعی قرارداد را با قیمت معامله‌شده در بازار مقایسه کنند.

• اگر قیمت پریمیوم یک قرارداد به‌طور قابل توجهی بیشتر از مجموع ارزش ذاتی و ارزش زمانی منطقی آن باشد، خرید قرارداد می‌تواند با ریسک بیشتری همراه باشد.
• در شرایطی که قیمت بازار یک قرارداد کمتر از ارزش ذاتی آن باشد، ممکن است فرصت‌های آربیتراژی برای معامله‌گران ایجاد شود.
• قراردادهایی که ارزش زمانی بالاتری دارند، معمولاً برای معامله‌گرانی جذاب‌تر هستند که انتظار افزایش نوسانات قیمت دارایی پایه در آینده را دارند.

درک مفهوم ارزش ذاتی و ارزش زمانی، نقش مهمی در ارزیابی صحیح قیمت قراردادهای اختیار معامله دارد. قیمت اختیار معامله تنها بر اساس سود فعلی قرارداد تعیین نمی‌شود، بلکه عواملی مانند زمان باقی‌مانده تا سررسید و انتظارات بازار نیز بر آن اثرگذار هستند. معامله‌گران با شناخت این دو مؤلفه می‌توانند تفاوت میان قیمت واقعی و قیمت معامله‌شده قرارداد را بهتر تشخیص داده، تصمیم‌های آگاهانه‌تری اتخاذ کنند و با استفاده از استراتژی‌های مناسب، ریسک معاملات خود را در بازار اختیار معامله مدیریت کنند.

بیشتر بخوانید: ۳ روش خروج از موقعیت خرید در قراردادهای اختیار معامله

سوالات متداول