سبدگردانی چیست؟ هرآنچه باید درباره سبدگردانی بدانید

سبدگردانی یا مدیریت پرتفوی (Portfolio Management) خدمتی است که توسط شرکت‌های سبدگردان انجام شده و به سرمایه‌گذاران برای مدیریت و چیدمان سبد دارایی‌شان کمک می‌کند.

سبدگردانی در واقع به معنای سپردن دارایی‌ها به یک شخص حقوقی مجاز به منظور تصمیم‌گیری بهتر برای خرید، فروش یا نگهداری اوراق بهادار است. سبدگردان این اقدامات را به ‌جای سرمایه‌گذار انجام می‌دهد. سبدگردان به پشتوانه تخصص و تجربه خود و در راستای کسب سود برای سرمایه‌گذار، دارایی‌ها را برای قرار دادن در سبد سرمایه‌گذاری انتخاب می‌کند.

سبدگردان کیست؟

سبدگردان شخصی حقوقی است که در پی انعقاد یک قرارداد بین سرمایه‌گذار و شرکت سبدگردان، موظف می‌شود به‌جای سرمایه‌گذار تصمیم گرفته و خرید و فروش کند.

در واقع سبدگردان شخصیتی حقوقی است که در قالب قراردادی مشخص و به‌منظور کسب انتفاع، به خریدوفروش اوراق بهادار برای سرمایه‌گذار می‌پردازد. این اوراق می‌تواند شامل وجه نقد، سهام، اوراق خزانه، صندوق‌های سرمایه‌گذاری، اوراق سکه بهار آزادی و… باشد. مالکیت این سبد به صورت کامل به سرمایه‌گذار تعلق داشته و تنها مدیریت آن توسط سبدگردان انجام می‌شود. 

ارائه این خدمت‌ مالی به سرمایه‌گذاران در جهان قدمتی بیش از نیم‌قرن دارد. در بازار نوپای ایران پس از تجربه ایجاد صندوق های سرمایه گذاری، اخیرا «سبد گردانی» مورد توجه قرار گرفته است. تا پیش‌ از این نیز تجربه سبدگردانی‌ به‌طور غیررسمی در یک دهه اخیر در بورس تهران وجود داشته است.

هر آنچه که باید درباره سبدگردانی و سبدگردان در بورس بدانید

برخی از افراد علی‌رغم تمایل برای سرمایه‌گذاری در بازار سرمایه، فرصت لازم برای آموزش بورس و یادگیری مفاهیم مربوطه را ندارند. سبد‌گردانی اختصاصی، از جمله روش‌های سرمایه‌گذاری غیر مستقیم است که می‌تواند برای این دسته از سرمایه‌گذاران مناسب باشد. در ادامه به بررسی سبدگردانی، ویژگی‌های بهترین شرکت سبدگردانی و حداقل سرمایه برای سبدگردانی می‌پردازیم.

معیارهای انتخاب بهترین شرکت سبدگردان

در دنیای سرمایه‌گذاری، انتخاب یک سبدگردان حرفه‌ای یکی از مهم‌ترین تصمیماتی است که می‌تواند مسیر مالی سرمایه‌گذار را به‌طور چشمگیری تحت تأثیر قرار دهد. سبدگردان‌ها با تکیه بر دانش تخصصی، تجربه و همکاری تیمی از تحلیل‌گران حرفه‌ای، پرتفویی متناسب با ویژگی‌های فردی، سطح ریسک‌پذیری و میزان سرمایه هر شخص طراحی می‌کنند.
آن‌ها با هدف افزایش ارزش دارایی‌ها، به‌صورت مستمر بر سبد سرمایه‌گذاری نظارت داشته و در صورت تغییر شرایط بازار، تصمیمات لازم را در زمان مناسب اتخاذ می‌کنند. این رویکرد حرفه‌ای باعث می‌شود ریسک‌های احتمالی به شکلی هوشمندانه و مؤثرتر از آنچه فرد به‌تنهایی می‌تواند انجام دهد، مدیریت شوند.

برای انتخاب بهترین شرکت سبدگردان، معیارهایی وجود دارد که توجه به آن‌ها می‌تواند سرمایه‌گذار را در رسیدن به هدف مالی خود یاری کند. از جمله این معیارها می‌توان به

۱- بررسی سابقه عملکرد سبدگردان

یکی از شاخص‌ترین معیارها، ارزیابی بازدهی شرکت در سال‌های گذشته است. سبدگردانی که در دوره‌های مختلف بازار (چه صعودی و چه نزولی) عملکرد قابل قبولی داشته باشد، گزینه‌ای مناسب‌تر تلقی می‌شود.

۲-  تیم مدیریتی و تحلیلگران

تجربه و تخصص تیم مدیریت و تحلیلگران سبدگردان، تأثیر مستقیم بر کیفیت تصمیم‌گیری‌ها و انتخاب سهم‌های مناسب دارد. بررسی سوابق آن‌ها می‌تواند دید روشنی از توانمندی مجموعه ارائه دهد.

۳- شفافیت و گزارش‌دهی

شرکت‌های سبدگردان حرفه‌ای به‌صورت منظم گزارش عملکرد خود را منتشر می‌کنند. این شفافیت، نشان‌دهنده اعتماد به تصمیم‌های سرمایه‌گذاری و پایبندی به اصول پاسخگویی است.

۴- مقایسه بازدهی با ریسک

بهترین سبدگردان‌ها آن‌هایی هستند که با ریسک کمتر، بازدهی بالاتری نسبت به شاخص بازار ارائه دهند. یعنی در بازارهای مثبت بیشترین سود و در بازارهای منفی کمترین زیان را برای سرمایه‌گذاران رقم بزنند.

۵- میزان سرمایه تحت مدیریت

هرچه سرمایه‌گذاران بیشتری به یک سبدگردان اعتماد کرده باشند و سرمایه‌های خود را به آن بسپارند، می‌توان نتیجه گرفت که اعتبار و کارنامه آن شرکت مثبت بوده است.

۶-  شناخت بازار و تنوع سبد

یک سبدگردان حرفه‌ای، درک عمیقی از ساختار بازار دارد و سرمایه‌گذاری را بر سهم‌های نقدشونده و بنیادی متمرکز می‌کند. در کنار آن، رعایت تنوع در ترکیب دارایی‌ها برای کنترل ریسک نیز اهمیت بالایی دارد.

مزایای ‌سبدگردانی‌

مزیت عمده سبدگردانی در استفاده از توان حرفه‌ای مدیر سبد و مشاوره‌های تیم مدیران سرمایه‌گذاری است. این مسئله باعث می‌شود که تصمیمات گرفته‌شده با بررسی گزارش‌های مالی و اخبار بازار سرمایه به انجام برسد. در واقع تمایز سبدگردانی نسبت به سرمایه گذاری انفرادی یا از طریق سایر نهادهای مالی در همین نکته نهفته است.

همان‌طور که اشاره شد، در فرآیند سبد گردانی برای هر یک از سرمایه‌گذاران، به‌صورت جداگانه سبدی تشکیل می‌شود که ترکیب آن با توجه به سطح ریسک‌پذیری سرمایه‌گذار و میزان سرمایه او تعیین و نظرات شخصی او در مورد سرمایه‌گذاری در نظر گرفته می‌شود. این‌ یک تفاوت مهم در سبد گردانی نسبت به صندوق‌های سرمایه‌گذاری است. 

یکی از مزایای سبدگردانی که بسیار مورد توجه قرار گرفته، معافیت مالیاتی است. به دلیل اینکه بازار بورس می‌تواند نقدینگی را به سمت تولید ملی و ایجاد اشتغال هدایت کند و در نتیجه به افزایش انگیزه برای توسعه اقتصادی کمک نماید، از سوی دولت‌ها حمایت می‌شود. برای تقویت این حمایت و تسریع در روند توسعه، دولت‌ها قانونی را تصویب کرده‌اند که بر اساس آن، برخی خدمات مرتبط با بازار سرمایه مانند خدمات سبدگردانی از مالیات معاف خواهد بود.

برای کسب اطلاعات بیشتر در این زمینه، مقاله «‌سبدگردانی‌ اختصاصی در کارگزاری مفید» را مطالعه کنید.

محدودیت‌‌های سبدگردانی

به دلیل شرایط خاص قراردادهای سبدگردانی و نیاز به سرمایه زیاد، این خدمت الزاما مناسب تمامی سرمایه‌گذاران نیست. مدت زمان قرارداد سبد‌گردانی نیز معمولا یک‌سال است. در صورت خروج پیش از اتمام قرارداد، محدودیت‌هایی برای سرمایه‌گذار اعمال خواهد شد. علاوه بر این، دید بلندمدت متقاضی استفاده از این خدمت در کنار شناخت نسبی او از سازوکار بازار سرمایه پیش نیازهای دیگری است که عدم وجود آنها امکان ارائه خدمات در این حوزه را محدود می‌کند.

گرچه سبد‌گردانی را می‌توان یکی از با ارزش‌ترین خدمات قابل ارائه در حوزه مدیریت دارایی دانست، اما این موضوع نافی ارزش سایر خدمات قابل ارائه در این حوزه نیست. صندوق‌های سرمایه‌گذاری نیز می‌توانند منافع بسیاری برای متقاضیان سرمایه‌گذاری در بورس خلق کنند که دست کمی از خدمات سبدگردانی‌ ندارد. 

در واقع می‌توان این دو  رویکرد حوزه مدیریت دارایی را در بسیاری از موارد همچون بهره مندی از مدیریت حرفه‌ای دارایی، استفاده از تجارب، دانش و توانمندی‌های متخصصان خبره، کاهش ریسک سرمایه‌گذاری در بورس، افزایش احتمال کسب بازده بالاتر و موارد از این دست، مشابه دانست.

برای کسب اطلاع بیشتر در خصوص تفاوت سبدگردانی‌ و صندوق‌ها مقاله «تفاوت سبدگردانی‌‌ اختصاصی و صندوق های سرمایه گذاری» را مطالعه کنید.

حداقل سرمایه برای سبدگردانی‌

از آنجا که سبد گردانی، مدیریت اختصاصی دارایی‌های اشخاص بوده و هزینه بالاتری نسبت به سایر خدمات قابل ارائه از جمله صندوق های سرمایه گذاری دارد، در نتیجه شرکت‌های سبدگردان حداقلی از سرمایه‌ را برای پذیرش لحاظ می‌کنند. حداقل سرمایه برای ‌سبدگردانی‌ در شرکت‌های مختلف متفاوت است. به عنوان مثال در کارگزاری مفید حداقل سرمایه مورد نیاز برای انعقاد قرارداد سبدگردانی‌ حداقل ۵ میلیارد تومان است. 

آیا تضمینی برای سود سبدگردانی‌ وجود دارد؟

با توجه به اینکه پرتفوی هر سرمایه‌گذار با توجه به میزان ریسک‌پذیری و ویژگی‌های فردی تعیین می‌شود، نمی‌توان سود مشخصی را برای همه به صورت یکسان اعلام کرد. نکته حائز اهمیت اینجاست که سود سبدگردان‌ در گرو کسب سود پرتفوی سرمایه‌گذاران است. در نتیجه سبدگردان حداکثر تلاش خود را بکار خواهد بست تا سبد سرمایه مشتریان، بیشترین سود ممکن را کسب کند. 

کارمزد سبدگردانی

کارمزد سبدگردانی براساس مقررات و مصوبات سازمان بورس و اوراق بهادار و قرارداد منعقد شده با مشتریان محاسبه می‌شود. فرمول پیشنهادی کارمزد توافقی است. کارمزد ‌سبدگردانی‌ معمولا از دو بخش مدیریت و عملکرد تشکیل می‌شود. کارمزد مدیریت مبتنی بر اخذ کارمزد ثابت مختصر و براساس دارایی تحت مدیریت تعیین می‌شود. اما کارمزد عملکرد کاملا متغیر است و متناسب با افزایش بازده سبد سهام مدیریت و با توافق طرفین قرارداد تعیین می‌شود. 

برای کسب اطلاع بیشتر در رابطه با کارمزد ‌سبدگردانی‌ و نحوه محاسبه آن مقاله «کارمزد ‌سبدگردانی‌‌‌ چقدر است؟» را مطالعه کنید.

تفاوت سبدگردانی اختصاصی با صندوق سرمایه‌گذاری

سبدگردانی اختصاصی و صندوق سرمایه‌گذاری، هر دو روش‌هایی برای مدیریت حرفه‌ای سرمایه در بازار بورس هستند، اما تفاوت‌های مهمی با یکدیگر دارند. در سبدگردانی، مدیریت پرتفوی به‌صورت اختصاصی برای یک فرد حقیقی یا حقوقی انجام می‌شود و ساختار سرمایه‌گذاری بر اساس اهداف، سطح ریسک‌پذیری و شرایط مالی همان فرد طراحی می‌گردد.
در مقابل، صندوق‌های سرمایه‌گذاری منابع مالی تعداد زیادی از سرمایه‌گذاران را تجمیع کرده و با ساختاری از پیش تعیین‌شده در قالب انواع صندوق‌ها مانند سهامی، درآمد ثابت، مختلط و … فعالیت می‌کنند. در نهایت، انتخاب میان این دو روش به میزان سرمایه، سطح کنترل موردنظر و ترجیح شخصی در میزان مشارکت در تصمیم‌گیری‌های مالی بستگی دارد.

سبدگردانی، راهکاری حرفه‌ای برای مدیریت اختصاصی سرمایه در بازار بورس است که با بهره‌گیری از دانش تحلیل‌گران و مدیران متخصص، بازدهی سرمایه را افزایش و ریسک را کنترل می‌کند. این خدمت برای سرمایه‌گذارانی با دید بلندمدت و سرمایه قابل توجه مناسب بوده و امکان سرمایه‌گذاری متناسب با اهداف و سطح ریسک‌پذیری فرد را فراهم می‌سازد. انتخاب سبدگردانی یا سایر ابزارهای مالی، بهتر است با بررسی دقیق شرایط فردی و مشاوره تخصصی انجام شود.

برای یافتن پاسخ این سوال، مقاله «ویژگی‌های بهترین شرکت سبدگردانی» را مطالعه کنید.

سوالات متداول