مفهوم دست کاری قیمت در بازار سهام
زمان مطالعه 4 دقیقه
انتشار ۲۷ مهر ۱۳۹۹
تعداد بازدید 3307
سطح حرفه ای

دست کاری قیمت در بازار سهام چیست؟

دست کاری قیمت عملی غیرقانونی است که به‌منظور افزایش یا کاهش قیمت اوراق بهادار از طریق ایجاد ظاهری گمراه‌کننده در فرآیند  معاملات بازار صورت می‌گیرد و به معنی مداخله عمدی در فرایند عرضه و تقاضای اوراق بهادار است.

این عمل زمانی اتفاق می‌افتد که برخی معامله‌گران به‌صورت عمدی موجب می‌شوند اوراق بهادار به قیمتی غیر از ارزش بازاری عادلانه آن‌ها معامله گردد. از طریق دست کاری بازار، سرمایه‌گذاران از سوی اشخاصی که به‌صورت غیرواقعی و تصنعی قیمت اوراق بهادار را تحت تأثیر قرار داده‌اند، به انجام معامله ترغیب می‌شوند.

موارد زیر مصادیق دست کاری بازار به شمار می‌روند:

  • ایجاد ظاهری گمراه‌کننده از روند معاملات اوراق بهادار
  • ایجاد قیمت‌های کاذب برای اوراق بهادار
  • اغوای اشخاص به انجام معاملات اوراق بهادار

انواع دست کاری در بازار سرمایه

شیوه‌های دست کاری در بازار اوراق بهادار بسیار متنوع و بعضا نامحدود است. به‌طورکلی این پدیده را بر اساس رکن مادی این جرم به دو نوع دست کاری مبتنی بر اطلاعات و دست کاری مبتنی بر معامله تقسیم می‌کنند.

۱. دست کاری مبتنی بر اطلاعات

این نوع دست کاری از طریق انتشار اطلاعات و شایعات نادرست برای گمراه کردن فعالان بازار صورت می‌گیرد. انتشار اطلاعات نادرست معمولا با هدف افزایش یا کاهش قیمت اوراق بهادار اتفاق می‌افتد.

ممکن است فرد متخلف با افشای اطلاعات نادرست موجب کاهش قیمت اوراق در بازار شود. در گام بعد پس از خرید، آن‌ها را به قیمت بالاتر بفروشد. همچنین ممکن است با اشاعه اطلاعات نادرست موجب افزایش قیمت اوراق بهاداری شود که خود دارنده آن است. با این کار، می‌تواند آن  را به قیمتی بالاتر از ارزش واقعی‌‌اش، به دیگران بفروشد.

۲. دست کاری مبتنی بر معامله

در دست‌ کاری مبتنی بر معامله یک معامله‌گر بزرگ یا گروهی از معامله‌گران از طریق ائتلاف با یکدیگر و خرید گسترده اوراق بهادار موردنظر، قیمت را به‌طور غیرواقعی افزایش می‌دهند و زمانی که قیمت اوراق به بالاترین حد خود رسید، با فروش آن‌ها سود کلانی به دست می‌اورند. 

در این روش، برخلاف دست کاری مبتنی بر اطلاعات، ایجاد ظاهر گمراه‌کننده در مورد میزان معاملات اوراق بهادار موجب افزایش قیمت آن‌ها می‌شود نه اشاعه اطلاعات خلاف واقع و نادرست.

ممکن است متخلف پس از خرید اوراق برای افزایش بیشتر قیمت به اشاعه اطلاعات خلاف واقع مبادرت کند. پس از تاثیر اطلاعات افشا شده بر قیمت اوراق بهادار، آن‌ها را بیشتر بفروشد. در این صورت از هر دو شیوه، یعنی دست‌ کاری مبتنی بر اطلاعات و دست‌کاری مبتنی بر معامله استفاده گردیده است.

روش‌های پیشگیری از وقوع این پدیده

با توجه به اهمیت پیشگیری از وقوع دست‌ کاری برای توسعه کارایی بازارهای اوراق بهادار و نیز مشکل بودن کشف این جرم پس از وقوع آن، شیوه‌های مختلفی برای پیشگیری از وقوع دست‌ کاری در قوانین و مقررات بازارهای اوراق بهادار پیش‌بینی شده است. برخی از شیوه‌های مهم پیشگیری این جرم عبارتند از:

۱. افشای اطلاعات

نظارت بر انتشار به‌موقع اطلاعات مربوط به شرکت، مانع شیوع دست‌ کاری مبتنی بر اطلاعات می‌شود. با نظارت دقیق سازمان بورس بر افشای صحیح اطلاعات، امکان استفاده متخلفین از اطلاعات نادرست برای تأثیرگذاری بر قیمت اوراق بهادار سلب می‌شود. چرا که اگر اطلاعات واقعی به‌صورت فوری در اختیار عموم قرار بگیرد، سرمایه‌گذاران تحت تأثیر اطلاعات نادرست قرار نمی‌گیرند. ازاین‌رو یکی از وظایف اصلی مقامات ناظر بر بازار اوراق بهادار، الزام ناشران به انتشار اطلاعات صحیح و قراردادن این اطلاعات در اختیار عموم افراد است.

۲. نظارت بر قیمت اوراق بهادار

برای پیشگیری از تغییرات صوری قیمت اوراق بهادار و ایجاد قیمت‌های غیرواقعی و ساختگی، قوانین حاکم بر بازارهای اوراق بهادار به بورس‌ها یا مقامات ناظر بر بازار اجازه داده‌اند که در شرایطی خاص، از تغییر قیمت‌ها در تابلوهای بورس پیشگیری کرده و آن را در سطح خاصی ثابت نگه دارند. با توجه به اینکه تثبیت قیمت مانع حرکت قیمت اوراق بهادار بر اساس قانون عرضه و تقاضا می‌گردد، اعمال این اختیار از جانب بورس‌ها یا مقامات ناظر باید تابع اصول و مقررات دقیقی باشد تا خود به دست‌کاری بازار از سوی این نهادها منجر نشود.

سوالات متداول

دست کاری قیمت در بازار سهام به چه معناست؟

به معنی مداخله عمدی در فرایند عرضه و تقاضا به‌منظور افزایش یا کاهش قیمت اوراق بهادار است.

مصادیق دست کاری بازار کدام است؟

ایجاد ظاهری گمراه‌کننده از روند معاملات، ایجاد قیمت‌های کاذب برای اوراق بهادار، اغوای اشخاص به انجام معاملات اوراق بهادار.

انواع دست کاری در بازار سرمایه کدام است؟

به‌طورکلی این پدیده ر به دو نوع دست‌کاری مبتنی بر اطلاعات و دست‌کاری مبتنی بر معامله تقسیم می‌کنند.

افشای اطلاعات چگونه می‌تواند مانع از دست‌ کاری اطلاعات گردد؟

نظارت بر انتشار به‌موقع اطلاعات مربوط به شرکت، مانع شیوع دست کاری مبتنی بر اطلاعات می‌شود. چرا که اگر اطلاعات واقعی به‌صورت فوری در اختیار عموم قرار بگیرد، سرمایه‌گذاران تحت تاثیر اطلاعات نادرست قرار نمی‌گیرند.

برچسب‌ها:,
محمد رزاقی کارشناس بازار سرمایه
guest
2 دیدگاه
قدیمی ترین
جدیدترین پر بحث ترین
Inline Feedbacks
View all comments
احمد

ممنون از مطالب ارزنده شما

کارگزاری مفید

با سلام
رضایت شما باعث دلگرمی ماست. با تشکر