پیش زمینه ای درباره سهام شرکت ها

سهام یکی از ابزارهای سرمایه‌گذاری در بازار سرمایه است که علاوه بر ایجاد فرصت کسب بازدهی، نشان‌دهنده مالکیت بخشی از یک شرکت نیز محسوب می‌شود. آشنایی با مفهوم سهام، نحوه انتشار آن و حقوقی که برای سهامداران ایجاد می‌کند، نخستین گام برای ورود آگاهانه به بازار سرمایه است. درک این مفاهیم به سرمایه‌گذاران کمک می‌کند تا عملکرد شرکت‌ها را بهتر ارزیابی کرده و تصمیم‌های سرمایه‌گذاری خود را بر پایه شناخت دقیق‌تری از ساختار و ویژگی‌های سهام اتخاذ کنند. در این مقاله، با مهم‌ترین مفاهیم و پیش‌زمینه‌های مرتبط با سهام شرکت‌ها آشنا می‌شویم.

سهام چیست؟

سهام یا سهم (Share) قطعه‌ای از سرمایه یک شرکت است. هر سهم، نشان‌دهنده یا نماینده کوچک‌ترین واحد مالکیتی، در یک شرکت یا کارخانه است. دارنده هر سهم یا سهام‌دار، به همان نسبتی که سهام در اختیار دارد، در مالکیت آن شرکت یا بنگاه تولیدی شریک است. برای مثال اگر شرکتی به تعداد دو میلیون سهام منتشر کرده و شخصی مالک دو هزار سهم در این شرکت باشد، او یک‌هزارم از مالکیت این شرکت را در اختیار دارد.

بنابراین همان‌طور که اشاره شد، سهم سندی است که مالکیت جزئی در یک شرکت را نشان می‌دهد. شرکت‌ها، ‌سهام عادی را مانند اوراق بهادار بدهی برای تهیه وجوه منتشر می‌کنند. با این وجود خریدار ‌سهام بیش از آنکه یک بستانکار باشد، مالک بخشی از شرکت است. افراد و مؤسسات مالی، خریداران عمده ‌سهام هستند. مالکین سهام می‌توانند از رشد ارزش شرکت سود ببرند و بنابراین ممکن است بیش از بستانکاران منتفع شوند. با این‌حال آن‌ها در معرض زیان‌های جدی نیز قرار دارند. چون حتی ارزش سهم معتبرترین شرکت‌ها نیز در برخی دوره‌ها به‌طور قابل‌توجهی کاهش می‌یابد.

معرفی انواع سهام شرکت‌ها در بورس

سهام شرکت‌ها را می‌توان بر اساس معیارهای مختلفی مانند مالکیت، حقوق سهامداران، نوع آورده سرمایه و شیوه بازدهی دسته‌بندی کرد. آشنایی با این تقسیم‌بندی‌ها به سرمایه‌گذاران کمک می‌کند تا شناخت بهتری از ساختار شرکت‌ها و ویژگی‌های هر نوع سهم داشته باشند.

انواع سهام از نظر مالکیت

از نظر مالکیت، سهام به دو دسته سهام با نام و سهام بی‌نام تقسیم می‌شود.

• سهام با نام: نام مالک در دفتر سهام شرکت ثبت می‌شود و انتقال مالکیت نیز به‌صورت رسمی انجام می‌گیرد. سهام معامله‌شده در بورس ایران از این نوع هستند.
• سهام بی‌نام: مالکیت این سهام با در اختیار داشتن برگه سهم مشخص می‌شود و انتقال آن با تحویل برگه انجام می‌گیرد. امروزه استفاده از این نوع سهام بسیار محدود است.

انواع سهام از نظر حقوق سهامداران

از نظر حقوق و مزایا، سهام به سه دسته تقسیم می‌شود:

• سهام عادی: رایج‌ترین نوع سهام در بورس که به سهامداران حق رأی، دریافت سود نقدی و مشارکت در افزایش سرمایه را می‌دهد.
• سهام ممتاز: دارندگان این سهام از برخی امتیازات مانند اولویت در دریافت سود یا حقوق ویژه برخوردار هستند.
• سهام انتفاعی: این سهام بدون مشارکت در سرمایه شرکت، امکان بهره‌مندی از بخشی از منافع شرکت را برای دارنده فراهم می‌کند.

انواع سهام از نظر آورده سرمایه

بر اساس نحوه تأمین سرمایه، سهام به دو گروه تقسیم می‌شود:

• سهام نقدی: بهای آن با پرداخت وجه نقد تامین شده است.
• سهام غیرنقدی: در ازای آورده‌هایی مانند تجهیزات، ماشین‌آلات یا سایر دارایی‌ها صادر می‌شود.

انواع سهام از نظر بازدهی

از منظر ویژگی‌های سرمایه‌گذاری، سهام در دو گروه اصلی قرار می‌گیرد:

• سهام ارزشی (Value Stock): سهامی که از دید تحلیلگران کمتر از ارزش واقعی خود قیمت‌گذاری شده و پتانسیل رشد در آینده را دارد.
• سهام رشدی (Growth Stock): سهام شرکت‌هایی که انتظار می‌رود با توسعه فعالیت‌های خود، رشد قابل‌توجهی را تجربه کنند و معمولاً سود را برای توسعه کسب‌وکار مجدداً سرمایه‌گذاری می‌کنند.

منظور از بازار اولیه و ثانویه چیست؟

بازار اولیه جایی است که اوراق بهادار برای اولین بار عرضه می‌شوند. در این بازار، شرکت‌ها سرمایه نقدی جذب می‌کنند تا بتوانند کسب و کار خود را توسعه دهند. قیمت اوراق بهادار در بازار اولیه توسط شرکت عرضه‌کننده تعیین می‌شود. اما در بازار ثانویه، اوراق بهاداری که قبلاً در بازار اولیه عرضه شده‌اند، معامله می‌شوند. در این بازار، سرمایه‌گذاران به خرید و فروش اوراق بهادار می‌پردازند. قیمت‌ها در بازار ثانویه توسط تقاضا و عرضه تعیین می‌شوند و به صورت مداوم در طول روز تغییر می‌کنند. برای آشنایی بیشتر، مقاله منظور از بازار اولیه و بازار ثانویه چیست؟ را بخوانید.

شرکت ناشر سهام هیچ‌گاه ملزم به بازخرید سهم خود در آینده نیست. اما سهامداران می‌توانند آن را به راحتی معامله کرده و به سرمایه‌گذاران دیگر در بازار ثانویه بفروشند. بعضی شرکت‌ها بخشی از درآمدهای خود را به شکل سود سهام بین سهامداران توزیع می‌کنند و برخی از شرکت‌ها همه درآمدهای خود را سرمایه‌گذاری مجدد می‌کنند تا بتوانند پیشرفت بیشتری داشته باشند.

انواع ارزش سهام در بورس

برای ارزیابی و مقایسه سهام شرکت‌ها، معیارهای مختلفی وجود دارد که هر یک از زاویه‌ای متفاوت، ارزش یک سهم را نشان می‌دهند. مهم‌ترین انواع ارزش سهام عبارت‌اند از:

• ارزش اسمی: ارزش اولیه هر سهم که در بورس ایران برابر با ۱۰۰ تومان (۱,۰۰۰ ریال) است و هنگام تأسیس یا افزایش سرمایه شرکت تعیین می‌شود.
• ارزش ذاتی: ارزش واقعی یک سهم که بر اساس عوامل بنیادی مانند سودآوری، دارایی‌ها، چشم‌انداز رشد و وضعیت مالی شرکت برآورد می‌شود.
• ارزش دفتری: ارزش هر سهم بر مبنای دارایی‌ها و بدهی‌های ثبت‌شده در صورت‌های مالی شرکت که از اطلاعات حسابداری به دست می‌آید.
• ارزش بازار: قیمتی که سهام در هر لحظه با آن در بورس معامله می‌شود. این ارزش بر اساس عرضه و تقاضا تعیین شده و ممکن است بالاتر یا پایین‌تر از ارزش ذاتی سهم باشد.

شناخت مفهوم سهام و آشنایی با انواع آن، یکی از مهم‌ترین پیش‌نیازهای ورود به بازار سرمایه است. آگاهی از تفاوت انواع سهام، ارزش‌های مختلف آن و حقوقی که برای سهامداران ایجاد می‌کند، به سرمایه‌گذاران کمک می‌کند تا با درک بهتری شرکت‌ها را ارزیابی کرده و تصمیم‌های آگاهانه‌تری در سرمایه‌گذاری بگیرند. هرچه شناخت شما از مفاهیم پایه بازار سرمایه بیشتر باشد، مسیر سرمایه‌گذاری نیز با اطمینان و آگاهی بیشتری طی خواهد شد.

برگرفته از کتاب بازارها و نهادهای مالی

سوالات متداول