سه بازار مالی که باید درباره آن بدانید!

بازارهای مالی بستری هستند که در آن شرکت‌ها و دولت‌ها منابع مالی مورد نیاز خود را تامین می‌کنند و سرمایه‌گذاران نیز با خرید و فروش اوراق بهادار می‌توانند به بازدهی مناسبی دست یابند. اوراق بهادار، مانند سهام و اوراق بدهی، ابزارهایی با ارزش مالی مشخص‌ هستند که در انواع بازارهای مالی معامله می‌شوند. در این مطلب به بررسی انواع بازار‌های مالی می‌پردازیم.

مفهوم بازار مالی

بازار مالی (Financial Market) به محلی گفته می‌شود که در آن انواع اوراق بهادار مورد معامله قرار می‌گیرند. اوراق بهادار اسنادی با ارزش مالی مشخص هستند، برای مثال هنگامی که سهام شرکتی را خریداری می‌کنید، جزئیات سهم خریداری‌شده بر روی برگه سهام ثبت می‌شود و دارنده آن، مالک آن سهم به شمار می‌رود. اما سهام تنها نوعی از اوراق بهادار است. در بازارهای مالی، ابزارهای دیگری مانند اوراق بدهی، اوراق مشتقه و سایر اوراق بهادار نیز معامله می‌شوند. در واقع، اوراق بهادار نوعی ابزار مالی محسوب می‌شوند که امکان خرید و فروش آن‌ها در این بازارها فراهم است. به همین دلیل، با توجه به نوع اوراق بهاداری که در بازار خرید و فروش می‌شود، می‌توان بازارهای مالی را به دسته‌های مختلف تقسیم کرد که در ادامه به معرفی و توضیح آن‌ها می‌پردازیم.

بازار کالا و خدمات

انسان‌ها در گذشته و حال یاد گرفته‌اند كه محل متشكلی را برای خرید و فروش كالاهای خود داشته باشند و قوانین و عرف حاكم بر این بازار را رعایت كنند. در این بازار در قبال كالا و خدمات، واحد پولی مورد پذیرش، به عنوان تسهیل‌کننده معاملات مورد استفاده قرار می‌گیرد. ارزش هر كالا یا خدمت با مبلغی پول تعریف و عرضه می‌شود و معمولاً معاملات درون این بازار، تحت مکانیسم‌های شناخته‌ شده‌ای صورت می‌گیرد. در این بازار مالی، كالاها و خدمات به انواع مختلفی تقسیم‌بندی می‌شوند و هر کدام از آن‌ها تحت حاكمیت قوانین و عرف خاص پذیرفته ‌شده خود، مورد معامله قرار می‌گیرند. در این نوع بازار واحد پولی، به‌عنوان واسطه معاملات می‌تواند در بخش‌های مختلف بازار به‌راحتی جابه‌جا شود و هیچ‌گونه محدودیتی برای آن وجود ندارد. در واقع ما می‌توانیم نقدینگی خود را به راحتی در بخش‌های مختلف بازار و تحت قوانین آن به گردش در بیاوریم.

بازار كالا و خدمات، به دلیل قدمت و به‌خاطر تأمین‌کنندگی نیازهای كلی انسان‌ها، از وسعت بسیار زیادی برخوردار است. در این بازار مالی آنچه ارزش كالا و خدمات را تعیین می‌کند، عرضه و تقاضاست. تقاضا متناسب با نیاز انسان‌ها تغییر می‌کند. در قبال افزایش تقاضا و ثبات عرضه، افزایش قیمت‌ها حادث می‌شود كه امروزه ما آن را به نام تورم می‌شناسیم. از تورم به‌عنوان بیماری اقتصاد نام‌برده می‌شود و اكثریت یا بهتر است بگوییم كلیه حکومت‌ها تلاش می‌کنند تا تورم را به حداقل ممكن برسانند. تورم باعث ایجاد شغل‌های كاذب می‌شود. به همین دلیل دولت‌ها و شبكه اقتصادی كشورها سعی می‌کنند با ایجاد تعادل بین عرضه و تقاضا، تورم را كنترل كنند.

بازار پول و ارز

بازاری برای دادوستد پول و دیگر دارایی‌های مالی جانشین نزدیک پول است که سر رسید کمتر از یکسال دارند. به عبارت صحیح‌تر می‌توان از بازار پول به‌عنوان بازار ابزارهای مالی کوتاه‌مدت با ویژگی اندک بودن ریسک عدم پرداخت، نقدشوندگی بالا و نوسان کم نام برد. تمرکز فعالیت این بازار در استفاده از ابزارهایی است که به اشخاص و بنگاه‌های تجاری این امکان را دهد تا به‌سرعت نقدینگی خود را به میزان مطلوب درآورند.
بانک‌ها، مؤسسات مالی و اعتباری و سایر مکان‌هایی که دادوستد ابزارهای مالی بازار پول در آن انجام می‌شود، تشکیل‌دهنده بازار پول هستند. مشارکت‌کنندگان در بازار پول، افراد یا واحدهای دارای مازاد نقدینگی هستند. این افراد منابع خود را از طریق مستقیم یا غیرمستقیم با سررسیدهای کوتاه‌مدت در اختیار واحدهای نیازمند منابع مالی قرار می‌دهند.

بازار سرمایه

بازار سرمایه به بازارهای مالی جهت خریدوفروش ابزارهای مالی، با سررسید بیشتر از یکسال و دارایی‌های بدون سررسید، اطلاق می‌شود. بازار سرمایه پلی است که پس‌انداز واحدهای اقتصادی دارای مازاد مانند شرکت‌ها یا دولت‌ها را به واحدهای سرمایه‌گذاری که بدان نیازمندند، انتقال می‌دهد. بنابراین بازار سرمایه، واحدهای پس‌انداز و سرمایه‌گذاران را با یکدیگر ارتباط می‌دهد. این بازار نقش مهمی در تجمیع سرمایه‌های اندک و پراکنده و تأمین مالی شرکت‌ها، واحدهای صنعتی و تولیدی در قالبی منسجم، قانونمند، پیوسته و شفاف دارد. نهادهای فعال در این بازار عبارت‌اند از:

• بورس اوراق بهادار
• بورس کالا
• بانک‌های سرمایه‌گذاری
• کارگزاران
• معامله‌گران
• بازارگردانان
• مشاوران سرمایه‌گذاری
• شرکت‌های سرمایه‌گذاری
• و …

سهام عادی، سهام ممتاز، اوراق مشارکت، قراردادهای اختیار معامله، آتی و… ازجمله ابزارهای تأمین مالی در این بازار به‌حساب می‌آید. بازار سرمایه نسبت به بازار پول بسیار گسترده‌تر و از تنوع ابزاری بیشتری برخوردار است. کشورهای پیشرفته و توسعه‌یافته بیشتر شراکت محور(بورس محور) هستند و کشورهای توسعه‌ نیافته بیشتر بانک محور(وام محور) هستند.

انواع بازار بورس اوراق بهادار

در حال حاضر بازار بورس اوراق بهادار شامل دو دسته بازار اول و بازار دوم است. از علت‌های تفاوت این دو بازار، می‌توان به شرایط متفاوت پذیرش شرکت از سمت سازمان بورس اشاره کرد. از تفاوت‌های بازار اول و دوم بورس می‌توان به شفافیت و اطلاع‌رسانی، میزان نقد شوندگی سهام، تداوم سود آوری، میزان سرمایه ثبت شده توسط شرکت و … اشاره کرد. لازم به ذکر است، بازار اول بورس نیز به دو تابلو فرعی و اصلی تقسیم می‌شود.

بازارهای مالی نقش اساسی در پویایی اقتصاد ایفا می‌کنند. فضایی که خریداران و فروشندگان در آن به هم می‌رسند و سرمایه‌ها در مسیرهای تازه جریان پیدا می‌کنند. از بازار کالا و خدمات که بر نیازهای پایه انسان استوار است، تا بازار پول که مدیریت نقدینگی کوتاه‌مدت را ممکن می‌سازد و بازار سرمایه که بستری برای رشد و توسعه بلندمدت فراهم می‌کند، همگی هدفی مشترک دارند. آشنایی عمیق با این بازارها و سازوکار آن، گام نخست برای حضوری هوشمندانه و موفق در عرصه اقتصاد امروز به شمار می‌آید.

سوالات متداول