دامنه نوسان چیست و چه نقشی در بازار بورس دارد؟

دامنه نوسان یکی از مفاهیم کلیدی در بازارهای مالی است که به محدودیت‌های تغییر قیمت سهم‌ها و دارایی‌ها در طول یک روز معاملاتی اشاره دارد. این محدودیت‌ها با هدف جلوگیری از نوسانات شدید و مقابله با دستکاری قیمت در بازار تعیین می‌شوند. دامنه نوسان به‌طور خاص به عنوان ابزاری برای مدیریت ریسک در بازارهای بورس به کار می‌رود و به سرمایه‌گذاران کمک می‌کند تا در برابر تغییرات ناگهانی قیمت‌ها، تصمیمات بهتری اتخاذ کنند. در ادامه، به بررسی مفهوم دامنه نوسان می‌پردازیم.

اهمیت دامنه نوسان

قیمت سهام تحت تأثیر عوامل مختلفی قرار دارد که بسیاری از آن‌ها به وضعیت بنیادی شرکت‌ها مربوط نیستند و بیشتر به رفتار سرمایه‌گذاران و سوگیری‌های شناختی آن‌ها مربوط می‌شود. به عنوان مثال، ممکن است سرمایه‌گذاران تحت تأثیر اخبار بدون تاثیر واقعی بر عملکرد شرکت، تصمیم به فروش سهام بگیرند. بدون دامنه نوسان، این رفتارها می‌تواند منجر به زیان های شدید شود. دامنه نوسان، با محدود کردن تغییرات قیمت روزانه، از این اتفاقات جلوگیری کرده و ریسک سرمایه‌گذاری را کاهش می‌دهد. همچنین، دامنه نوسان با توجه به وضعیت هر شرکت و نوع بازار متفاوت است، مانند بازار پایه فرابورس که به دلیل ریسک بالا، دامنه نوسان آن محدودتر است.

محدوده مجاز برای نوسان قیمت سهم

دامنه مجاز نوسان، حدود قیمتی سقف و کفی است که هر سهم در هر روز کاری می‌تواند داشته باشد و قیمت تنها می‌تواند در این محدوده حرکت کند. در واقع این دامنه‌ محدوده مجاز برای نوسان‌ قیمت سهم است.

این موضوع یکی از مسائل بحث‌برانگیز به شمار می‌رود که برخی صاحب‌نظران بر لزوم اعمال حد نوسان قیمت سهام و آثار مثبت آن تاکید دارند و برخی به آثار منفی آن اشاره دارند. با این وجود در اغلب کشورها در طول زمان و با رشد بازارهای مالی، دامنه نوسان قیمت سهام افزایش پیدا کرده است.

دامنه نوسان در بورس دنیا

در بسیاری از بورس‌های دنیا همچون تایوان، تایلند، استرالیا، اسپانیا، مالزی، ایتالیا، ترکیه، فرانسه، کره، ژاپن و ایران، قانون‌گذاران به‌منظور کاهش نوسان بازار و کاهش ریسک و ضرر سرمایه‌گذاران در اثر تصمیمات احساسی و هیجانی اقدام به وضع دامنه مجاز نوسان کرده‌اند. لازم به ذکر است ایجاد محدوده قیمتی تنها به بازار سهام و بورس ختم نمی‌شود، بلکه در بسیاری از بازارهای دیگر نیز این قانون اعمال می‌شود.

در بورس‌های اوراق بهادار توسعه‌ یافته، بیشتراز توقف معاملات استفاده می‌شود. بورس سهام در ایالات متحده توقف معاملات را به حد نوسان قیمت ترجیح می‌دهد. علاوه بر آمریکا، بورس‌های سهام در ایتالیا، کانادا، آلمان، هنگ‌کنگ، انگلیس و… نیز توقف معاملات را نسبت به حد نوسان ترجیح می‌دهند.

دامنه نوسان در بورس و فرابورس

به طور متداول سهام، اوراق بدهی و اوراق مشتقه پذیرفته‌ شده در بازار بورس و فرابورس حداکثر ۵ درصد می‌توانند نوسان قیمت داشته باشند، اما دامنه نوسان روزانه قیمت در تمامی نمادهای مندرج در «بازار اول بورس و فرابورس» ۷+ و ۷- درصد تعیین گردیده است. همچنین دامنه‌ نوسان‌ حق تقدم سهام، در بازار اول بورس ۱۴+ و ۱۴- و بازار اول فرابورس ۷+ و ۷- تعیین شده است. دامنه نوسان صندوق های سرمایه گذاری قابل معامله (ETF) نیز ۱۰ درصد است. این درحالی‌ است که شرایط برای بازار پایه فرابورس کاملاً متفاوت است.

در بازار پایه فرابورس پیش از این، دامنه نوسان‌ها بدون در نظر گرفتن ریسک شرکت‌ها ۱۰ درصد بود که باعث رشد بی‌دلیل ارزش سهام شرکت‌ها می‌شد؛ اما در راستای حمایت از حقوق سهامداران به پیشنهاد فرابورس ایران از مهرماه سال ۱۳۹۸ دامنه نوسان‌ به شکل زیر تغییر کرد:

•  بازار پایه زرد ← مثبت یا منفی سه درصد نسبت به قیمت پایانی روز گذشته
• بازار پایه نارنجی ← مثبت یا منفی دو درصد نسبت به قیمت پایانی روز گذشته
• بازار پایه قرمز← مثبت یا منفی یک درصد نسبت به قیمت پایانی روز گذشته

برای مشاهده دامنه نوسان یک نماد می‌توانید به سامانه‌های معاملاتی کارگزاری مفید یا وبسایت tsetmc.com مراجعه کنید. در وبسایت TSETMC اطلاعات متنوع و مهمی درباره هر نماد وجود دارد که با یادگیری آن‌ها، شانس موفقیت شما در بورس افزایش پیدا خواهد کرد. در صورتی که تمایل دارید با این وبسایت آشنا شوید، مقاله آموزش تابلو خوانی در بورس را مطالعه کنید.

موارد عدم شمول دامنه نوسان

• بعد از بازگشایی سهم پس از مجمع عمومی عادی سالیانه به‌منظور تصویب صورت‌های مالی یا تقسیم سود
• بعد از بازگشایی سهم پس از مجمع عمومی فوق‌العاده یا جلسه هیات مدیره در خصوص تغییر سرمایه
• در مورد اوراق بهاداری که دارای بازارگردان هستند، دامنه نوسان روزانه قيمت طبق مقررات بازارگردانی است.

سوالات متداول