محدودیت‌­های تجزیه و تحلیل نسبت‌­های مالی

تجزیه و تحلیل نسبت‌­های مالی همواره اطلاعات مفیدی درباره وضعیت کلی شرکت ارائه می‌­کند. اطلاعات مفیدی که برای تصمیم‌گیری درست به کمک سرمایه‌گذاران و مدیران و اعتبار­دهندگان می‌آید و یک شمای کلی نیز از ساختار مالی و ویژگی‌­های شرکت ارائه می‌­کند. با این وجود، تجزیه و تحلیل نسبت‌­های مالی محدودیت‌­هایی نیز به همراه دارد.

تجزیه و تحلیل نسبت‌های مالی چیست؟

تجزیه و تحلیل نسبت‌های مالی به فرآیند بررسی و ارزیابی وضعیت مالی و عملکرد یک شرکت با استفاده از نسبت‌هایی گفته می‌شود که از اطلاعات صورت‌های مالی استخراج می‌شوند. این نسبت‌ها از تقسیم اقلام مختلف صورت‌های مالی بر یکدیگر و بر اساس روابط منطقی و ریاضی محاسبه می‌شوند و به همین دلیل، ابزاری ساده و کاربردی برای تحلیل عملکرد شرکت‌ها به شمار می‌روند.

از آنجا که نسبت‌های مالی مستقل از واحد اندازه‌گیری هستند، می‌توان از آن‌ها برای مقایسه عملکرد یک شرکت در دوره‌های مالی مختلف یا مقایسه چند شرکت هم‌صنعت استفاده کرد. تحلیل این نسبت‌ها اطلاعات ارزشمندی درباره سودآوری، نقدینگی، توان بازپرداخت بدهی‌ها، کارایی عملیاتی و وضعیت مالی شرکت در اختیار سرمایه‌گذاران، مدیران، اعتباردهندگان و سایر ذی‌نفعان قرار می‌دهد و به آن‌ها در تصمیم‌گیری آگاهانه‌ کمک می‌کند.

محدودیت‌­های تجزیه و تحلیل نسبت‌­های مالی

از جمله محدودیت‌­های تجزیه و تحلیل نسبت‌­های مالی می‌­توان به موارد زیر اشاره نمود: 

داده‌های تاریخی

نسبت‌­های مالی با استفاده از اطلاعات صورت‌­های مالی به دست می‌آیند و صورت‌­های مالی نیز با توجه به اصل بهای تمام شده تاریخی، بر اساس داده‌­های گذشته تهیه می‌­شوند. به همین دلیل، تغییرات در سطح قیمت‌ها و تورم در صورت‌های مالی خصوصاً ترازنامه مورد توجه قرار نمی‌گیرد. برای مثال ارزش دارایی‌هایی مانند ماشین‌آلات و تجهیزات، ساختمان و زمین به دلیل عمر مفید بالا، براساس داده‌های تاریخی گزارش می‌شوند.

بر همین اساس، نسبت‌­های مالی نشان دهنده وضعیت گذشته شرکت هستند؛ در حالی که تحلیل­گران مالی و سرمایه‌گذاران به دنبال پیش‌بینی رویدادهای آینده هستند.

عدم وجود معیار مقایسه‌ای مناسب

نسبت‌های مالی یک شرکت زمانی معنای دقیق‌تری پیدا می‌کنند که با یک معیار یا استاندارد مناسب مقایسه شوند. با این حال، تعیین یک معیار مقایسه‌ای مناسب همیشه ساده نیست. معمولاً نسبت‌های مالی شرکت با عملکرد شرکت‌های رقیب یا میانگین شرکت‌های فعال در همان صنعت مقایسه می‌شود، اما این روش نیز محدودیت‌هایی دارد.

• اگر شرکت در صنعتی ناموفق باشد، تشابه نسبت­‌های مالی شرکت با نسبت‌­های متوسط آن صنعت، به معنای عملکرد قابل قبول شرکت نخواهد بود.
• شرکت‌­های مختلف یک صنعت، از لحاظ ریسک و شرایط عملیاتی معمولا متفاوت هستند. از همین رو، نسبت‌­های متوسط صنعت، با ریسک و شرایط عملیاتی بعضی از شرکت‌­ها تناسبی ندارد.
• روش‌­های حسابداری بر نسبت‌­های مالی تاثیر می‌­گذارد و ممکن است روش حسابداری شرکت‌­های یک صنعت، متفاوت باشد.

تغییر موقعیت‌­های شرکت

با توجه به امکان تغییرموقعیت‌­های شرکت، نسبت‌­های محاسبه شده در یک تاریخ مشخص، ممکن است دچار تغییراتی موقتی شوند و خوب یا بد جلوه داده شوند. با محاسبه این نسبت­‌ها برای چند سال و بررسی روند آن‌­ها طی چند سال، می‌­توان از بروز چنین مشکلاتی جلوگیری نمود.

برآوردها

برخی از اطلاعات موجود در صورت‌های مالی مانند ذخیره مطالبات مشکوک‌الوصول ممکن است بر مبنای برداشت‌های ذهنی افراد، قضاوت و برآورد شوند. بنابراین هر اندازه این برآوردها نادرست یا جانبدارانه باشند، نسبت‌های مالی را نیز بیشتر تحت تأثیر قرار می‌دهد.

حساب‌آرایی

شرکت‌ها می‌توانند با استفاده از روش‌های مختلف قانونی یا غیرقانونی، صورت‌های مالی خود را به نحوی ارائه کنند که بیانگر واقعیت‌های اقتصادی موجود در شرکت نباشد. هر چند این اعمال، رایج نیست و وجود حسابرسین، مانع این کار می‌­شود. در چنین حالتی، اتکا به نسبت‌های مالی نمی‌تواند تحلیلگران را به درک درستی از وضعیت مالی و عملکرد شرکت برساند.

بیشتر بخوانید: راهنمای استفاده از سایت TSETMC

نامفهوم بودن نسبت خوب یا بد

تشخیص خوب یا بد بودن یک نسبت در برخی از موارد دشوار است. به عنوان مثال، بالا بودن نسبت آنی نشان‌دهنده وضعیت نقدینگی قوی یک شرکت است. از طرفی، ممکن است به این معنی باشد که مدیریت شرکت نتوانسته برای سودآوری شرکت به خوبی از وجه نقد استفاده کند و همین موضوع، موجب راکد شدن وجوه نقد شده است.

عدم انعکاس آثار غیرمالی

نسبت‌های مالی براساس صورت‌های مالی تهیه می‌شوند و از طرفی، همه اطلاعات مهم در خصوص وضعیت شرکت در صورت‌های مالی ارائه نمی‌شود. به‌عنوان‌مثال آثار فناوری‌های جدید، پیشرفت‌های علمی، تنوع محصولات، کیفیت محصولات، وفاداری مشتریان، تغییر سلیقه مشتریان و کارایی کارکنان و… در نسبت‌های مالی منعکس نمی‌شوند. این مسئله، یکی از اساسی‌ترین نقاط ضعف نسبت‌های مالی است.

چرخه عمر شرکت

در بررسی نسبت‌های مالی تحلیلگران همواره باید به چرخه عمر شرکت توجه کنند و از متفاوت بودن این نسبت‌ها در زمان‌های مختلف چرخه عملیاتی آگاه باشند.

برای مثال، نقدینگی، سودآوری و گردش موجودی در طول چرخه عملیاتی متغیر است. زمانی که یک واحد تجاری در مسیر رشد قرار دارد، سطح نقدینگی ایده‌آل است و در دوران رکود، نقدینگی و سودآوری تضعیف خواهد شد.

روابط ریاضی و خواص کسرها

هر نسبت مالی عملا یک کسر است و تغییر کوچکی در صورت یا مخرج، ممکن است اثر بزرگی روی نسبت به دست آمده ایجاد کند. بنابراین اثر تغییر در صورت یا مخرج را باید روی نسبت درنظر گرفت و در استفاده از نسبت‌­ها، با دقت بیشتری رفتار کرد.

استاندارد‌های مقایسه‌ای

نسبت هاي يك شركت تنها در صورتي معني و مفهوم پيدا مي كنند كه با بعضي استانداردها مقايسه شوند. پيدا كردن مبناي مقايسه صحيح بسيار مشكل است. معمولا توصيه مي شود كه نسبت‌های شركت با نسبت‌های متوسط صنعت يا نسبت‌های شركت‌های رقيب مقايسه شوند، اما بايد توجه داشت كه دسترسی به نسبت‌های شركت‌های رقيب چندان آسان نيست. حتی در صورت وجود نسبت‌های متوسط صنعت نیز باید موارد دیگری را برای تحلیل بهتر شرکت، مدنظر خود قرار دهید.

راهکارهای کاهش محدودیت‌های تجزیه و تحلیل نسبت‌های مالی

اگرچه نسبت‌های مالی ابزارهای ارزشمندی برای ارزیابی عملکرد شرکت‌ها هستند، اما استفاده از آن‌ها بدون در نظر گرفتن محدودیت‌های موجود می‌تواند به نتایج نادرست منجر شود. با رعایت برخی نکات، می‌توان اثر این محدودیت‌ها را کاهش داد و تحلیل دقیق‌تری از وضعیت مالی شرکت به دست آورد.

تعدیل تفاوت در رویه‌های حسابداری

شرکت‌ها ممکن است از روش‌های حسابداری متفاوتی برای ثبت و گزارش اطلاعات مالی استفاده کنند. در چنین شرایطی، بهتر است پیش از مقایسه نسبت‌های مالی، این تفاوت‌ها تا حد امکان تعدیل شوند تا مقایسه عملکرد شرکت‌ها یا دوره‌های مختلف، دقیق‌تر و قابل اتکاتر باشد.

بررسی روند نسبت‌ها در چند دوره مالی

اتکا به نسبت‌های مالی یک دوره زمانی ممکن است تصویر کاملی از وضعیت شرکت ارائه ندهد؛ زیرا رخدادهای مقطعی می‌توانند بر نتایج اثر بگذارند. به همین دلیل، تحلیل روند نسبت‌های مالی در چند سال متوالی، دید واقع‌بینانه‌تری از عملکرد شرکت و تغییرات آن در اختیار تحلیلگران قرار می‌دهد.

استفاده از اطلاعات مالی معتبر

دقت تحلیل نسبت‌های مالی به کیفیت اطلاعات صورت‌های مالی وابسته است. هرچه اطلاعات مالی شفاف‌تر، دقیق‌تر و منطبق با واقعیت‌های اقتصادی شرکت باشد، نتایج حاصل از تحلیل نیز قابل اعتمادتر خواهد بود. ازاین‌رو، استفاده از صورت‌های مالی حسابرسی‌شده و معتبر اهمیت زیادی دارد.

مقایسه با معیارهای مناسب

نسبت‌های مالی به‌تنهایی معیار مناسبی برای قضاوت نیستند و باید در مقایسه با استانداردهای صنعت، عملکرد رقبا یا سوابق تاریخی شرکت بررسی شوند. این مقایسه به تحلیلگران کمک می‌کند تا وضعیت واقعی شرکت را بهتر ارزیابی کرده و نتایج دقیق‌تری به دست آورند.

تجزیه و تحلیل نسبت‌های مالی یکی از مهم‌ترین ابزارهای ارزیابی عملکرد و وضعیت مالی شرکت‌ها است، اما نتایج آن همواره باید با در نظر گرفتن محدودیت‌های این روش تفسیر شود. عواملی مانند تفاوت در رویه‌های حسابداری، شرایط خاص شرکت، کیفیت اطلاعات مالی و ویژگی‌های هر صنعت می‌توانند بر دقت این تحلیل‌ها تاثیر بگذارند. بنابراین، برای دستیابی به تصویری دقیق‌تر از وضعیت یک شرکت، بهتر است نسبت‌های مالی در کنار سایر روش‌های تحلیل، مانند بررسی صورت‌های مالی، تحلیل بنیادی و مقایسه با شرکت‌های هم‌صنعت، مورد استفاده قرار گیرند.

بیشتر بخوانید: هدف صورت های مالی و بررسی انواع آن‌ها

سوالات متداول