فروش استقراضی سهم چگونه انجام می‌شود؟

بازار سرمایه تنها به خرید و فروش مستقیم سهام محدود نیست و ابزارهای متعددی برای افزایش سود و مدیریت ریسک در اختیار سرمایه‌گذاران قرار دارد. یکی از مهم‌ترین این ابزارها فروش استقراضی است؛ روشی که به معامله‌گران امکان می‌دهد حتی در زمان کاهش قیمت‌ها نیز سود کسب کنند. این شیوه در بازارهای پیشرفته علاوه بر فرصت سودآوری، نقش مهمی در افزایش نقدشوندگی و برقراری تعادل در معاملات ایفا می‌کند. در ادامه با فرآیند فروش استقراضی و نحوه کسب سود از آن آشنا خواهیم شد.

سهام استقراضی به چه معناست؟

سهام استقراضی همانگونه از که نام آن برداشت می‌شود به معنای دریافت سهام به صورت قرضی است. در این روش مالک سهام که از آن به عنوان قرض‌دهنده نیز یاد می‌شود، میزان سهم مشخصی از شرکت و یا مجموعه‌ای از شرکت‌ها را در اختیار فردی که قصد قرض گرفتن سهام را دارد، می‌دهد.

شرایط سود

فرد دریافت‌کننده متعهد می‌شود که در تاریخ معین سهامی را که قرض گرفته است را بازگرداند. این فرد سهام استقراضی(قرض‌گرفته‌شده) را در بازار ثانویه به فروش می‌رساند. حال در صورتی که قیمت سهام کاهش پیدا کند، فرد پس از خرید و بازگردانی سهام در تاریخ مقرر شده، به اندازه اختلاف قیمت میان سهام فروخته شده و سهام خریداری شده سود می‌کند.

شرایط زیان

در صورتی که قیمت سهام افزایش پیدا کند، فرد باید با قیمت بالاتری سهام را خریداری کند و آن را به مالک اصلی سهام بازگرداند. از آن جا که فرد میزان مبلغی بیشتری را پرداخته است به این ترتیب ضرر خواهد کرد.

علاوه بر کسب سود در اثر افت قیمت، از فروش استقراضی سهام برای کاهش ریسک سرمایه‌ گذاری و همچنین  بازارگردانی سهام نیز استفاده می‌شود.

نکات مهم

• باید دقت داشت فروش سهام به صورت استقراضی دارای ریسک است. زیرا ممکن است قیمت سهام به صورت پیوسته افزایش یابد و فرد برای خرید دوباره سهام قرض گرفته شده مجبور شود مبلغ بسیار بالایی نسبت به آن چه که سهام را فروخته پرداخت کند.
• از آن جا که ممکن است سهام خریداری شده به دلیل تقاضای بالای بازار، وضعیت معاملاتی نماد و یا هر دلیل دیگری قابل بازگردانی نباشد. فرد مجبور است دوباره سهام را از مالکان سهم قرض بگیرد. بنابراین در صورتی که قصد فروش سهام به صورت استقراضی را دارید سعی کنید دلایل محکمی مبنی بر روند نزولی بازار و یا کاهش قیمت سهم در نظر داشته باشید.
• در فروش سهام استقراضی باید به آن توجه داشته باشید، پرداخت سود، افزایش سرمایه شرکت و یا تغییراتی است که در دوره‌ای که شما باید سهام را به مالک آن بازگردانید رخ دهد. با توجه به قراردادی که شما با مالک سهم و یا کارگزاری انعقاد می‌کنید هنگام برگرداندن سهام به مالک سهم باید تغییراتی مانند افزایش سرمایه و یا پرداخت سود را برای مالک اصلی جبران کنید.

یک مثال از خرید و فروش استقراضی

به عنوان مثال با قرض گرفتن سهام شرکت فولاد مبارکه اصفهان در تاریخ ۱۰ آبان ماه، شما هر سهم را به مبلغ ۱۳۰۰ تومان از مالک سهم قرض می‌کنید و تعهد می‌کنید سه ماه دیگر سهام را به مالک سهام بازگردانید. سه ماه بعد به دلیل قیمت نماد فولاد کاهش و به ۱۰۰۰ تومان می‌رسد. شما تعداد سهام قرض گرفته شده را به مبلغ ۱۰۰۰ تومان خریداری و به مالک سهم بازمی‌گردانید. در این میان به ازای هر سهم فولاد ۳۰۰ تومان سود کرده‌اید. حال اگر قیمت سهم افزایش یابد و به ۱۵۰۰ تومان برسد، شما موظفید سهام را با مبلغ ۱۵۰۰ تومان خریداری و به مالک سهام بازگردانید. در این میان شما به ازای هر سهم فولاد ۲۰۰ تومان ضرر می‌کنید.

مزایای فروش استقراضی

• کسب سود از بازارهای نزولی: در شرایطی که بازار در حال ریزش است، فروش استقراضی به معامله‌گر این امکان را می‌دهد که از کاهش قیمت‌ها سود کسب کند.
• تنوع در استراتژی‌های معاملاتی: این روش به معامله‌گران کمک می‌کند تا استراتژی‌های متنوع‌تری را با توجه به شرایط بازار پیاده کنند.
• افزایش نقدشوندگی بازار: فروش استقراضی باعث افزایش حجم معاملات و نقدشوندگی بازار می‌شود.

ریسک‌های فروش استقراضی

• ریسک نامحدود زیان: برخلاف خرید که حداکثر زیان به اندازه کل سرمایه است، در فروش استقراضی زیان می‌تواند نامحدود باشد زیرا قیمت سهم می‌تواند بدون محدودیت رشد کند.
• ریسک محدودیت‌های قانونی: در برخی بازارها، فروش استقراضی تحت نظارت شدید قرار دارد یا در شرایط خاص ممنوع می‌شود.
• فشارهای قیمتی در صورت صعود بازار: اگر روند بازار برخلاف پیش‌بینی معامله‌گر صعودی شود، فروشندگان استقراضی مجبور به خرید سهم با قیمت بالاتر می‌شوند که این خود به افزایش قیمت‌ها دامن می‌زند (Short Squeeze).

دلایل اهمیت فروش استقراضی

۱. کسب سود از روندهای نزولی: در بسیاری از مواقع، سرمایه‌گذاران پیش‌بینی می‌کنند که قیمت سهام یک شرکت در آینده کاهش خواهد یافت. در این شرایط، می‌توانند با استفاده از فروش استقراضی از این افت قیمت سود ببرند. آن‌ها سهم را از مالک اصلی قرض گرفته و در بازار می‌فروشند. اگر پیش‌بینی درست باشد و قیمت سهم کاهش یابد، همان سهم را با قیمت پایین‌تر بازخرید کرده و به مالک بازمی‌گردانند. سود حاصل از این معامله، برابر با اختلاف قیمت فروش و خرید مجدد است.
۲. پوشش ریسک و جلوگیری از زیان: گاهی سهامداران نگران کاهش ارزش سهام خود هستند. برای مدیریت این ریسک، می‌توانند با فروش استقراضی همان تعداد سهم، در صورت کاهش قیمت، زیان ناشی از افت ارزش سهام را با سود فروش استقراضی جبران کنند. این روش به‌عنوان ابزار پوشش ریسک، در شرایط پر نوسان بازار بسیار کاربردی است.
۳. بهبود نقدشوندگی و تنظیم عرضه و تقاضا: در مواقعی که تقاضا برای خرید یک سهم از عرضه آن پیشی می‌گیرد و صف خرید ایجاد می‌شود، فروش استقراضی می‌تواند به متعادل‌سازی بازار کمک کند. با عرضه سهم‌های قرض گرفته شده به بازار، نقدشوندگی افزایش می‌یابد و از قفل شدن معاملات جلوگیری می‌شود. این ابزار به‌ویژه توسط بازارگردانان برای روان‌سازی جریان معاملات مورد استفاده قرار می‌گیرد.

فروش استقراضی روشی حرفه‌ای برای کسب سود از کاهش قیمت‌ها است که در بازارهای پیشرفته کاربرد فراوان دارد. با این حال، به دلیل ریسک‌های بالایی که دارد، نیازمند دانش، تجربه و مدیریت ریسک قوی است. در بازار ایران نیز با اجرای ابزار فروش استقراضی، گامی مهم در جهت تکمیل ابزارهای مالی برداشته شده است. در نهایت، موفقیت در استفاده از این ابزار به توانایی معامله‌گر در تحلیل روند بازار و مدیریت صحیح موقعیت‌های معاملاتی بستگی دارد.

فروش استقراضی ابزاری پیشرفته در بازار سرمایه است که امکان کسب سود در شرایط نزولی را برای معامله‌گران فراهم می‌کند. با این حال، ریسک بالای این روش ایجاب می‌کند سرمایه‌گذاران تنها در صورت تحلیل دقیق روند بازار و با آگاهی کامل از شرایط قرارداد وارد چنین معاملاتی شوند. استفاده هوشمندانه از این ابزار می‌تواند به تنوع‌بخشی استراتژی‌های سرمایه‌گذاری و مدیریت بهتر ریسک کمک کند.

سوالات متداول