عرضه اولیه چه تفاوتی با اولین پذیره ‌نویسی دارد؟

ورود یک شرکت به بازار سرمایه می‌تواند از مسیرهای مختلفی انجام شود و در این میان، اصطلاحاتی مانند عرضه اولیه و اولین پذیره‌نویسی گاهی به اشتباه به جای یکدیگر استفاده می‌شوند. هرچند هر دو فرآیند به تأمین مالی و ورود سرمایه‌گذاران به یک فرصت جدید مرتبط هستند، اما از نظر ماهیت، زمان انجام و نحوه مشارکت سرمایه‌گذاران تفاوت‌های مهمی با یکدیگر دارند. شناخت این تفاوت‌ها به سرمایه‌گذاران کمک می‌کند تا هنگام مواجهه با فرصت‌های جدید در بازار سرمایه، تصمیم‌های آگاهانه‌تری بگیرند. در این مقاله، به بررسی مفهوم عرضه اولیه و اولین پذیره‌نویسی و تفاوت‌های اصلی میان این دو فرآیند می‌پردازیم.

عرضه اولیه و پذیره‌نویسی از مفاهیم مهم در بازار سرمایه هستند که هر دو با عرضه سهام شرکت‌ها به سرمایه‌گذاران ارتباط دارند، اما از نظر شرایط شرکت، زمان انجام فرآیند و نحوه عرضه سهام با یکدیگر تفاوت دارند. آشنایی با این مفاهیم و شناخت تفاوت‌های میان آن‌ها، به سرمایه‌گذاران در درک بهتر فرآیندهای مرتبط با ورود یا تأمین سرمایه شرکت‌ها کمک می‌کند. در این مطلب، مفهوم عرضه اولیه و پذیره‌نویسی و تفاوت‌های اصلی میان این دو فرآیند بررسی می‌شود.

عرضه اولیه سهم چیست؟

عرضه اولیه یا Initial Public Offering که به‌ اختصار IPO نامیده می‌شود، به معنی عرضه عمومی سهام یک شرکت به عموم مردم برای اولین بار در بازار می‌باشد. در واقع سهام شرکتی که برای نخستین بار از طریق بورس یا فرابورس به سرمایه‌گذاران واگذار می‌شود، تحت عنوان «عرضه اولیه» یاد می‌شود.

عرضه‌ی اولیه سهام شرکت‌ها در بورس یا فرابورس معمولا به این دلیل که برای سرمایه‌گذاران همراه با سودهای قابل توجه است، طرفداران زیادی دارد. در این فرآیند درصد از پیش تعیین شده از سهام شرکت مذکور در بازه قیمتی مشخصی در روز معینی عرضه‌اولیه عمومی خواهد شد.

هر شخصی که بخواهد در عرضه‌اولیه سهام یک شرکت مشارکت کند، باید قبلا کد بورسی خود را از کارگزاری‌های معتبر گرفته باشد و با یکی از روش‌های مرسوم خرید سهام در روزی که عرضه‌اولیه انجام می‌شود، نسبت به خرید «عرضه اولیه» اقدام کند.

عرضه اولیه‌ها به روش‌های حراج، گشایش، ترکیبی، قیمت ثابت و ثبت سفارش (بوک بیلدینگ) انجام می‌شوند.

پذیره ‌نویسی سهم چیست؟ 

می‌توان گفت به‌طورکلی عرضه‌های اولیه همواره سودآوری خوبی برای سهامداران خود به همراه داشته و برای سرمایه‌گذاران تازه‌وارد بورس همیشه جذابیت دارد، زیرا قیمت سهم بعد از عرضه اولیه رشد چند برابری می‌کند. اما در بازار سرمایه یک مفهوم دیگر نیز تحت عنوان “پذیره ‌نویسی سهم” نیز وجود دارد. پذیره‌نویسی سهم عبارت است از عمل حقوقی‌ای که به‌واسطه آن شخص متعهد می‌شود با تأمین قسمتی از سرمایه اولیه شرکت در حدود مبلغ آورده شده، در شرکت سهامی عام شریک شود.

فرایند پذیره نویسی شرکت‌ها به این صورت است که ابتدا یک طرح ابتدایی تهیه می‌شود و می‌بایست تمام افراد هیئت موسسان تایید و امضا بفرمایند. در مراحل بعدی نیاز است تا طرح ایجاد شده به همراه اساسنامه و اظهارنامه شرکت را به ثبت شرکت‌ها یا ثبت اسناد و املاک کشور تحویل دهند، تا در نهایت فرایند انتشار اعلامیه پذیره نویسی انجام شود.

به عبارت ساده‌تر هنگام تشکیل شرکت‌ها، از افرادی که می‌خواهند شریک شوند دعوت می‌شود و هریک از آن‌ها به‌وسیله پذیره ‌نویسی قسمتی از سهام شرکت را قبول می‌کنند.

در ادامه به‌منظور درک بهتر موضوع، به بررسی تفاوت عرضه عمومی اولیه و اولین پذیره ‌نویسی و موارد اختلاف این دو می‌پردازیم.

تفاوت عرضه اولیه و اولین پذیره‌نویسی 

هرچند عرضه اولیه و پذیره‌نویسی هر دو از روش‌های ورود سرمایه‌گذاران به فرصت‌های جدید در بازار سرمایه هستند، اما از نظر زمان اجرا، وضعیت شرکت، نحوه قیمت‌گذاری و میزان ریسک تفاوت‌های قابل‌توجهی با یکدیگر دارند. در ادامه، مهم‌ترین تفاوت‌های این دو فرآیند را بررسی می‌کنیم.

• پذیره‌نویسی پیش از عرضه اولیه انجام می‌شود. در واقع، پس از طی مراحل پذیره‌نویسی و تکمیل فرآیندهای قانونی، امکان عرضه اولیه سهام شرکت فراهم می‌شود.
• در عرضه اولیه، شرکت فعالیت خود را آغاز کرده و شرایط پذیرش در بورس یا فرابورس را کسب کرده است؛ اما در پذیره‌نویسی، شرکت هنوز در مرحله تاسیس قرار دارد.
• در عرضه اولیه، سرمایه‌گذاران می‌توانند با استفاده از اطلاعات مالی و ابزارهای تحلیل بنیادی، عملکرد و وضعیت شرکت را ارزیابی کنند. در مقابل، در پذیره‌نویسی به دلیل تازه‌تأسیس بودن شرکت، سابقه عملیاتی برای بررسی وجود ندارد.
• سرمایه‌گذاری در پذیره‌نویسی معمولاً با ریسک بیشتری همراه است؛ زیرا شرکت هنوز فعالیت خود را آغاز نکرده است. در مقابل، عرضه اولیه به دلیل شفافیت بیشتر اطلاعات، ریسک کمتری دارد.
• در پذیره‌نویسی، سهامداران اولیه شرکت مشخص می‌شوند؛ اما در عرضه اولیه، بخشی از سهام شرکت برای نخستین بار به عموم سرمایه‌گذاران عرضه شده و ترکیب سهامداران تغییر می‌کند.
• اوراق در پذیره‌نویسی معمولاً با قیمت اسمی (۱,۰۰۰ ریال) عرضه می‌شوند، در حالی که در عرضه اولیه، قیمت سهام از طریق فرآیند کشف قیمت و در بازه قیمتی اعلام‌شده تعیین می‌شود.
• دوره پذیره‌نویسی معمولاً تا ۳۰ روز ادامه دارد، اما عرضه اولیه سهام در یک روز معاملاتی و طی چند ساعت انجام می‌شود.
• عرضه اولیه در بورس یا فرابورس انجام می‌شود، اما پذیره‌نویسی سهام شرکت‌هایی که هنوز پذیرش نشده‌اند، معمولاً در بازار سوم فرابورس صورت می‌گیرد.
• بازدهی عرضه اولیه معمولاً در کوتاه‌مدت قابل مشاهده است، در حالی که سرمایه‌گذاری در پذیره‌نویسی غالباً با دیدگاه بلندمدت انجام می‌شود.
• سهام شرکت پس از عرضه اولیه، از روز معاملاتی بعد قابل خرید و فروش است؛ اما در پذیره‌نویسی، امکان معامله سهام تا زمان ثبت شرکت و طی شدن مراحل پذیرش فراهم نخواهد بود.
• در عرضه اولیه، سرمایه‌گذار باید کل مبلغ سفارش را پرداخت کند. در برخی پذیره‌نویسی‌ها، تنها بخشی از ارزش اسمی اوراق هنگام ثبت سفارش دریافت شده و مابقی مطابق شرایط اعلام‌شده پرداخت می‌شود.

عرضه اولیه و اولین پذیره‌نویسی، اگرچه هر دو فرصتی برای سرمایه‌گذاری در بازار سرمایه محسوب می‌شوند، اما از نظر زمان ورود شرکت به بازار، میزان ریسک، نحوه قیمت‌گذاری و امکان معامله تفاوت‌های اساسی دارند. آشنایی با این تفاوت‌ها به سرمایه‌گذاران کمک می‌کند تا با درک بهتر ویژگی‌های هر روش، گزینه‌ای متناسب با اهداف سرمایه‌گذاری و میزان ریسک‌پذیری خود انتخاب کرده و تصمیم‌های آگاهانه‌تری در بازار سرمایه بگیرند.

سوالات متداول